AMERİKAN BÜTÇESİNDE SAVAŞLARA BAĞLI DEĞİŞİMLER

Yazan  30 Aralık 2009
ABD’nin ulusal borçlarındaki büyük artışlar, özellikle savaş yılları ve küresel ekonomik krizler gibi önemli sarsıntılara bağlı olarak gerçekleşmiştir.

2000'den itibaren bu artıştaki büyüklük tekrar göze çarpmaktadır. 2000'de 236 milyar dolar fazla varken, 11 Eylül 2001'deki terör saldırıları ve buna bağlı yeni durumun hazırladığı düzen ülkeyi kısa zaman sonra borçlanmaya sürüklemiş ve savaşlara da bağlı olarak yaşanan kesintisiz artışlar sonucu bu borçlar 2008'de 459 milyar dolara ulaşmıştır. 2009 tahminlerinde ise bu artışın bir anda 1,84 trilyon dolara fırlayacağı öngörülmüştür. Kademe kademe azaltılması planlanan borçlanmanın 2015'e kadar ancak 500 milyar dolara düşmesi hedeflenmektedir.

Aşağıdaki tabloda ABD'nin ulusal borçlarının yıllara göre dağılımı verilmiştir. Tabloya göz attığımızda savaş ve küresel krizin Amerikan ekonomisine etkisi açıkça gözükmektedir. Birinci Dünya Savaşı'na denk gelen 1917-1919 arasındaki % 1500'lük ve İkinci Dünya Savaşı'na denk gelen 1941-1944 arasındaki % 860'ı bulan tırmanışlar özellikle dikkat çekmektedir. ABD savaşa girmeden önceki borçlanmanın düşüklüğü, savaş sırasındaki aşırı borçlanma ve savaş sonrasındaki hızlı iyileşme, ABD'nin savaş sanayinin gücünü göstermektedir.[1]

Burada akla hemen gelen Afganistan ve Irak savaşlarının Amerikan ekonomisine etkilerinin de büyüklüğüdür. Ancak daha büyük olan Vietnam Savaşı'nın tırmanma döneminde de ulusal borçlardaki artış 1965-1968 arasında % 1680 olurken, 1973 Arap-İsrail (Yom Kippur) Savaşı'ndan sonraki petrol ambargosunu takiben, 1974-1976 arasındaki artış % 1100'ü bulmuştur. 1969'dan beri borçlanmanın devam ettiği görülürken, Bill Clinton yönetimi sayesinde 1998-2001 arasında borçlanma yaşanmaması dikkat çekicidir. Ancak 11 Eylül olaylarıyla başlayan son dönemde ABD'nin son derece artan güvenlik harcamaları ile Irak ve Afganistan savaşlarının getirdiği yük sayesinde borçlanmadaki artış, ülke tarihi boyunca ilk kez gördüğü trilyonluk değere ulaşmıştır. Afganistan Savaşı'nın tırmanışı, Irak Savaşı'nın umutsuzluğu ve küresel ekonomik krizin birleştiği 2007-2009 arasındaki bu artış oranı ise % 1050 olarak beklenmektedir.

ABD'nin Gayrisafi Yurtiçi Hâsıla'sı 2008 verilerine göre 14 trilyon dolarlık değeriyle hâlâ dünyada birinci sıradadır. 2001-2009 arasındaki savaşlar dönemine ve aşırılaşan güvenlik harcamalarına rağmen ekonominin % 40'a yakın büyümesi Amerikan ekonomisinin gücünü burada da hissettirmektedir. Ancak ulusal borçların 2009 tahminlerine göre GSYİH'nın % 13'ü gibi muazzam bir oran teşkil etmesi, ABD'nin bundan sonraki yıllarda dış politika faaliyetlerinde yapabileceklerinin kısıtlandığına ilişkin önemli fikirler vermektedir. İstediğini elde edemeden Irak Savaşı'ndan kurtulmaya çalışmasının önemli bir nedeni budur. Aynı şekilde Afganistan'da tırmanan olaylara karşı çıkış arayışına girerek burada yeni strateji uygulamaya başlaması ve bunun bağlandığı takvime göre bir buçuk yılda savaşı kazanmak zorunda olması da ekonomik gidişattaki makro verilerin verdiği tehlike sinyallerine bağlıdır.[2]

Bu basit verilerden yola çıkarak, ABD'nin yeni bir savaşa girmesinin çok zor olduğunu söyleyebiliriz. Afganistan gibi daha az birlik konuşlandırarak sınırlı harcamanın yapılabildiği bir bölgede bile her kuruşun hesabını yapmakta olan ABD'nin İran gibi çok zor bir coğrafyada savaşa girmesi, bu savaşa ayırmak zorunda olduğu kaynağın öncekilere göre katlanmasını getirecektir. Bu durumda savaşa girmek akılcı bir karar olmaz. Öyleyse, ABD'nin nükleer silahlardan gelecek tehditlere dayalı kırmızı çizgisindeki ciddiyeti belirleyici olacaktır. Irak Savaşı'nın önemli bir bahanesi olduktan sonra ayyuka çıktığı için, bu aynı husus ABD'nin uluslararası platformda ikna kabiliyetini bundan sonra zorlayacaktır. Dolayısıyla İran'a karşı ihtiyacını daha fazla duyacağı bir "haklı savaş" ortamı hazırlaması eskisine göre daha zordur.

Amerikan ekonomisinin gelişmişliği ve üretim kapasitesi, ABD'nin en zor zamanlarında dünyayı şaşırtacak derecede önplana çıkmıştır. Dolayısıyla İran'a ya da başka bir yere yapılması muhtemel bir askeri müdahale için ekonominin tek başına belirleyiciliği olduğunu söyleyemeyiz. Yine de bugünkü şartlara bağlı olarak, akılcı karar alma sırasında bu husus karar vericiler için önemli bir engel teşkil edecektir. Burada şöyle bir ayrım yapılabilir: Barack Obama'nın ekonomide istikrarı sağlamadan böyle bir karar alması ise neredeyse imkânsızdır. Ancak ondan sonra George W. Bush gibi riskleri göze alarak savaşa kararı verebilecek yapıda bir başkan başa geçerse, Irak ve Afganistan savaşlarına rağmen yeni serüvenlere atılabilir. Ancak bu derece riske girebilmek için de önemli bir hedefinin olması gerekmektedir. Buna bağlı olarak kısa vadede Amerikan Hükümeti'nin İran'a yönelik bir savaşı göze almayacağını söyleyebiliriz. Ancak Obama'nın ani bir değişiklikle safdışı edilmesinin akabinde bu olasılık çok geçmeden gündeme gelecektir.



[*] 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü ABD Araştırmaları Bölüm Başkanı.



[1] Historic Tables Budgets of the US Government Fiscal Year 2010, US Government Printing Office, 2009, s.21-23, http://www.whitehouse.gov/omb/budget/fy2010/assets/hist.pdf

[2] Historic Tables …, s.24-25.

Burak ÇINAR

1973 yılında Ankara'da doğmuştur. Lise eğitimini Ankara Lisesinde tamamlamıştır. 1998 yılında Bilkent üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünden mezun olmuştur.  2000 yılında Atılım üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde Yüksek lisans eğitimine başlayan çınar, buradaki eğitimini tamamladıktan sonra 2003 yılında Hacettepe üniversitesi Tarih  bölümünde başladığı doktora çalışmalarını 2007 yılında tamamlamıştır.

 

YAYINLARI (TüRKçE):

 

n    Yayınlanmamış Doktora Tezi: İkinci Dünya Savaşı'nda Doğu Cephesi ve Türkiye, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hacettepe üniversitesi (2007).

n    Yayınlanmamış Master Tezi: Körfez Savaşı Sonrası Türkiye, Suriye ve Yunanistan'ın Savunma Politikalarının Türk Dış Politikasına Etkileri, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Atılım üniversitesi (2002).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Incorrect Technological Decisions”, Akademik Araştırmalar Dergisi (No: 9-10, Mayıs-Aralık 2001), s.145-177, http://www.academical.org/dergi/MAKALE/9_10sayi/s9cinar1.htm

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Yeni NATO üyesi Doğu Avrupa ülkelerinin Dünya Silah Piyasasındaki Yerleri”, Jeopolitik (Yıl: 1, Sayı: 2,  Bahar 2002), s.128-137.

n    Ulusal Yayın-Akademik: “İkinci Dünya Savaşı'ndaki Silah Teknolojileri'nin Soğuk Savaş'a Etkileri”, Jeopolitik (Yıl: 2, Sayı: 5,  Kış 2003), s.118-127.

, s.147-154.

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Savaş ve çatışmalardaki Amerikan Askeri Kayıpları”, Jeopolitik (Yıl: 3, Sayı: 9,  Kış 2004) s.146-157.

n    Ulusal Yayın: “Irak Savaşı'nda Teknoloji-Ordu-Harekat Bağlantısı”, Stradigma (Sayı: 7, Ağustos 2003) http://www.stradigma.com/turkce/agustos2003/makale_05.html

n    Ulusal Yayın: “Savaş Tarihinde Saldırı-Savunma İlişkisi”, Stradigma (Sayı: 9, Ekim 2003)  http://www.stradigma.com/turkce/ekim2003/makale_07.html

n    Ulusal Yayın: “İnsan, Silah ve Kültür”Panorama (Sayı: 4, Mayıs 2004) http://www.panoramadergisi.com/mayis2004/pf_version.php?id=4

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak'ta Güvenlik Uzak Bir Düş”, Cumhuriyet-Strateji, No: 22, (22 Kasım 2004).

n    Ulusal Yayın-Makale: “ABD İle Başbaşa Gidiyor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 27, (3 Ocak 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak Savaşı'nda Silahların Etkinliği”, Cumhuriyet-Strateji, No: 29, (17 Ocak 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Tarihten Tarihe öğütler”, Cumhuriyet-Strateji, No: 41, (11 Nisan 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Türkiye'deki Tarihi Savaşalanları”, Cumhuriyet-Strateji, No: 50, (13 Haziran 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Gelişmekte Olan Bir ülkenin Savunma Sanayisi Nasıl çökertilir?”, Cumhuriyet-Strateji, No: 58, (8 Ağustos 2005)

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak Savaşı'nda Amerikan Kayıplarının Boyutu”, Cumhuriyet-Strateji, No: 71, (7 Kasım 2005)

n    Ulusal Yayın-Makale: “Kamboçya ve Laos Müdahaleleri Işığında Suriye'ye Askeri Müdahale”, Strateji No: 75, (5 Aralık 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Değişen Savaş Tarzları”, Cumhuriyet-Strateji, No: 80, (9 Ocak 2006).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak'tan çekilme Tartışmaları Hızlandı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 89, (13 Mart 2006).

n    Ulusal Yayın-Makale: “İran'a Olası Saldırı Yöntemleri”, Cumhuriyet-Strateji, No: 156, (25 Haziran 2007).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Saldırı Helikopterlerinin Etkisizliği”, Cumhuriyet-Strateji, No: 165, (27 Ağustos 2007).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Türkiye Bölgesel Düşünmeli”, Cumhuriyet-Strateji, No: 181, (17 Aralık 2007).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Başarı Diplomasiyle Tamamlanmalı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 184, (7 Ocak 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Ortadoğu'da Kaybolan Batı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 186, (21 Ocak 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak'tan çekilmek Zor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 189, (11 Şubat 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Rusya İzin Vermez”, Cumhuriyet-Strateji, No: 190, (18 Şubat 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Hükümetin Stratejik Başarısızlığı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 196, (31 Mart 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Sömürü Mantığı Değişmedi”, Cumhuriyet-Strateji, No: 198, (14 Nisan 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Türkiye ‘Kabullere' Zorlanıyor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 201, (5 Mayıs 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Savaşların Yan Etkileri”, Cumhuriyet-Strateji, No: 216, (18 Ağustos 2008)

n    Ulusal Yayın-Makale: “ABD Kayboluyor, Rusya Yükseliyor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 217, (25 Ağustos 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Yeni Soğuk Savaşın Şekillenme Süreci”, Cumhuriyet-Strateji, No: 221, (22 Eylül 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Büyük Kedilerin Oyun Yumağı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 223, (5 Ekim 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nın Hava Muharebeleri Ve Kayıplar I”, MSI, 2008-36, (Ekim 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Savaş Ve ölüm”, Cumhuriyet-Strateji, No: 225, (20 Ekim 2008)

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nın Hava Muharebeleri Ve Kayıplar II”, MSI, 2008-37, (Kasım 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Gürcistan Savaş Notları”, Cumhuriyet-Strateji, No: 230, (24 Kasım 2008).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Modern Savaş'ın Babası: Gustav Adolf”, Hacettepe üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (Cilt:25 Sayı:2, Aralık 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Zırhlı Birlikler I”, MSI, 2008-38, (Aralık 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Zırhlı Birlikler II”, MSI, 2008-39, (Ocak 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Emperyalizmin Sınır ülkesi”, Cumhuriyet-Strateji, No: 238, (19 Ocak 2009).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Tarihte üçüncü Güç Ve Orta Asya Enerji Savaşları”, Güvenlik Stratejileri Dergisi, Yıl:4 Sayı:8, Aralık 2008, s.21-43, http://www.harpak.edu.tr/saren/files/GSD/guv_str_sayi_8_aralik2008.pdf

n    Ulusal Yayın-Makale: “İsrail'in Savaş Riski”, Cumhuriyet-Strateji, No: 241, (9 Şubat 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Helikopterler”, MSI, 2008-41, (Mart 2009).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Moğolların İkinci Japonya Seferi: Kyushu 1281”, Hacettepe üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı:10, Bahar 2009, s.37-55.

n    Ulusal Yayın-Akademik: (Yrd. Doç.Dr. Haldun Yalçınkaya ile birlikte) “Blitzkrieg'in İkinci Dünya Savaşı öncesi Uygulaması: Büyük Taarrruz”, Hacettepe üniversitesi, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi (basım aşamasında).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Afganistan'da Yeni Dönem”, ASAM Güncel Analiz, www.asam.org.tr

n    Ulusal Yayın-Makale: “McNamara'nın Ardından” ASAM Dış Politika Analizi, www.asam.org.tr

n    Ulusal Yayın-Makale: “Obama'nın Mesajı”, Stratejik Analiz (Temmuz 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Deniz Desteği”, MSI (Temmuz 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Nehir Desteği”, MSI (Ağustos 2009).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Roma Ordusu'nun Savaşlardaki üstünlüğü” (basım aşamasında), Doğu Batı.

n    Ulusal Yayın: Amerikan Ordusu'nun Afganistan'daki Etkisizliği, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü, öngörü, Eylül 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3000&kat1=1

n    Ulusal Yayın: “ABD'nin Afganistan'daki Hançer Harekâtı”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Eylül 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3028&kat1=1

n    Ulusal Yayın: “ABD'nin Bölgeden Bölgeye Sıçrama Stratejisi”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Eylül 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3017&kat=1

n    Ulusal Yayın: “ABD'nin Irak'tan çekilmesi”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Ekim 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazararsiv.aspx?yazar=133

n    Ulusal Yayın: “Obama Ve Nobel”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Ekim 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3059&kat1=1

n    Ulusal Yayın: “Yeni Gelişmeler Işığında Amerikan-Rus Satrancı”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Ekim 2009 (yayın aşamasında).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Bir Savaş Nasıl Yaratılır?”, 21. Yüzyıl, Aralık 2009 (basım aşamasında).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Afganistan Bir Tet Saldırısı'nın Eşiğinde mi? ”, 21. Yüzyıl, Kasım 2009 (basım aşamasında).

 

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Cahit Armağan Dilek   - 16-10-2019

SDG/YPG'ye Çifte Koruma Kuşağı

İç politikada zorda olan Trump, kişisel açmazdan kurtulmak için dünya gündeminin en üst sırasındaki Suriye konusunu da kullanıyor. Ama görünen o ki, bunu yaparken de Türkiye'yi de kullanıyor.