Bu sayfayı yazdır

ERMENİSTAN’IN ABD İÇİN ÖNEMİ

Yazan  16 Aralık 2009
Türkiye’nin sözde “komşularla barış” düşüncesiyle giriştiği “Ermenistan Açılımı” projesi, Türkiye’nin aleyhine birçok siyasi tehlikeyi ve bunalımı da beraberinde getirmektedir.

Türkiye'nin Azerbaycan'ı kaybetme ve sözde Ermeni Soykırımı'nın kabulüne gidebilecek bir yol açma pahasına, ambargodan dolayı teslimiyete doğru giden Ermenistan'ı adeta kurtarırcasına hareket etmesi, Türkiye'de büyük şaşkınlık yaratmıştır. Bu hareketin arkasında birçok farklı sebebin bulunduğuna şüphe yoktur. Ancak bunların arasında Ermenistan'ın Amerikan siyasi projelerinde aldığı yere özellikle dikkat çekmek gerekir. Çünkü ABD'nin Türkiye'ye uyguladığı baskının dozu bu sebeple yüksek olmuştur.

Azerbaycan, dünyada kültürel olarak Türkiye'ye en yakın olan ülke olup, Türkiye-Azerbaycan arasındaki bağ şu zamana kadar "iki devlet tek millet" olarak açıklanmıştır. Kardeşlik bağlarının ön plana çıkarak realist dış politika davranışlarının verdiği soğukluğu arka plana ittiği bu ilişkiler, Soğuk Savaş'ın bitiminden beri iki ülke arasındaki bağları siyasi ve ekonomik açıdan da son derece geliştirmiştir. Bu sayede her iki ülke de maddi ve manevi çıkarlar elde etmektedir. Azerbaycan toprağı dağlık Karabağ'ın Ermeni işgalinde olmasına ortak tavır takınmaları sayesinde, iki ülke 1993'den beri Ermenistan'ı 1993'ten beri ambargo ile güçsüz bırakmayı başarmışlardır. Bunun sonucunda yüz binlerce Ermeni ülkesinden göç etti. Ermeni Hükümeti siyasi ödün vermeye doğru hızla giderken, birden Ermenistan'ı kurtarabilecek Türkiye'nin "Ermeni Açılımı" projesi ortaya çıktı.

Projenin arkasında ABD'nin Güney Kafkasya'ya sızma projesi mevcuttur.[1] Gürcistan ve Azerbaycan'ın Rusya ile son derece olumsuz ilişkiler içinde bulunması zaten ABD'nin bölgedeki en büyük kozlarıydı. Bunun paralelinde Türkiye ile birlikte bu iki ülke, BTC Boruhattı projesinin hayata geçirilmesinde ev sahibi olmuşlardı. Ermenistan ise mecburen Ruslar ile birlikte hareket etmek zorunda kalmış ve Rusya Ermenistan'da üs bulundurmaya devam etmişti. Gürcistan Savaşı'nı ilk başlatanlar, Ermenistan'dan kalkan Rus avcı filoları olmuştu. Dolayısıyla yalıtılmış ve güçsüz düşmüş olan Ermenistan, Gürcistan ve Azerbaycan'ın arasında Rusya'nın güneye sokulan kolu olarak kalmıştır. Bu durum ABD'nin Orta Asya ile birlikte Güney Kafkasya'da etki kurma düşüncesini kırmaktadır. ABD'nin Güney Kafkasya'da istediği etkiye sahip olabilmesi için mutlaka Ermenistan'ı da elde etmesi gerekmektedir. Gürcistan Savaşı ile Rusların BTC'yi tehdit eder hale gelmesi de, şüphesiz ABD'yi boruhattı güvenliği açısından kaygılandıran bir gelişme olmuştur. ABD'nin Güney Kafkasya'daki Rus etkisi kırılmadıkça buradaki enerji yollarının güvenliğini sağlayamayacağı da böylece anlaşılmıştır. Bunu çözebilmek için, ABD Ermenistan'ı Rusya'nın elinden hızla kurtararak kendi tarafına kazandırabilecek bir atılıma ihtiyacı vardı.

ABD Ermeni diasporasını da kullanabileceği bir planlamayla, hem Güney Kafkasya'ya yönelik siyasetindeki hedeflere ulaşabileceği, hem de Türkiye'ye karşı elinde koz olarak tutabileceği bir yöntem geliştirdi. Eğer Ermenistan zaman içinde ABD tarafına kayarsa, Güney Kafkasya'daki Rus etkisi kırılacak ve böylece hem buradaki enerji yollarının güvenliğini sağlanabilecek, hem de ABD'nin Orta Asya'ya Hazar'ın batısından ulaşması imkânı da doğacaktır. Bunun yanında Kıbrıs, Kuzey Irak, PKK, Afganistan ve İran gibi birçok konuda ileride Türkiye'ye karşı kullanabileceği bir avantaj da yakalamış bulunmaktadır. Bunun dışında böyle bir durumun yaratılması, olası bir Rus-Türk yakınlaşmasının de önünde engel teşkil etmektedir.

Peki, ABD'nin Güney Kafkasya Politikası ne kadar gerçekçi? Ermenistan'ı kazanma pahasına Türkiye'ye yapmakta olduğu baskılar kötü sonuçlar doğurur mu? Afganistan'dan çekilmek zorunda kalarak Orta Asya'daki projesinden olabilecek bir ABD için Güney Kafkaslar'daki projenin başarıya ulaşması, en azından ABD'ye Rusya'ya karşı yeni stratejiler geliştirebileceği bir olanak sunacaktır. Bu yüzden ABD'nin Afganistan'daki savaşı çıkmaza girdikçe, Güney Kafkasya Projesi de değerlenmektedir. Ancak ABD'nin genellikle yanıldığı husus, bir bölgede etkin olmanın çaresinin dolaylı değil, doğrudan bölge coğrafyasına dâhil olmaktır. Vietnam, Irak ve Afganistan'daki başarısızlıkların altyapısında bu düşünce farklılığı mevcuttur. Rusya burada bölge ülkesi olmanın avantajına sahiptir. Dolayısıyla Ermenistan'a yönelik girişimlerinde hep bir adım önde olacaktır.

Türkiye olmadan, Güney Kafkasya'nın en güçsüz ülkesi olan Ermenistan'ın ABD'den destek alması söz konusu değildir. Ermenilerin Türkiye'ye olan güvensizliği, Ermenileri Rus faaliyetlerine karşı her zaman hassas kılacaktır. Bu durumda ABD'nin Ermenistan'a güvenmesi de sağlam bir temele oturmamaktadır. Diasporanın etkisine gelince, şu ana kadar bölgede Ermenistan'ı rahatlatabilecek bir sonuç aldıkları yatırım bulunmamaktadır. Bundan yola çıkarak diasporanın Ermenistan'a destek olabileceğini söylemek zordur.

Amerikan baskısıyla hareket eden Türk Hükümeti'nin Ermenistan'a yaklaşımındaki yumuşama daha şimdiden Azerbaycan ile Türkiye'nin arasında sorunlar çıkmasına neden oldu. Bununla birlikte Azerbaycan'ın Rusya'nın tarafına kayması söz konusu olmasa da, açılım sonrasında Azerbaycan basınında ülkede iş yapan Türk şirketlerinin işlerini zorlaştırarak tepki gösterdiği görüldü. Ayrıca daha realist bir dış politika izleyerek, siyasi hesaplamalara Rusya'yı da dâhil etmeye başladığını hissettirdi. Bu durum hem Türkiye, hem de ABD için ileride sorun olabilecek gelişmeleri çağırmaktadır.

Ermenistan, ABD için oldukça öneme sahip bir ülke konumunda. Afganistan'daki savaş ABD ve müttefiklerinin aleyhlerine geliştikçe Ermenistan daha da kıymetleniyor. ABD'nin Ermenistan'a ulaşabilmesinin yolu ise Türkiye'den geçiyor. Dolayısıyla Türkiye'ye olan Amerikan baskısı ilerleyen zaman içinde daha da artacağa benziyor. Bu baskıya karşı koyabilmek için Türk Hükümeti'nin baskı kaynağının ne olduğunu tekrardan gözden geçirmesi ve Azerbaycan ile arasında uzaklaşma olmaması için de baskıyı kırmanın çabalarını araması gerekmektedir.



[*] 21. Yüzyıl Enstitüsü ABD Araştırmaları Bölüm Başkanı



[1] Burak Çınar, "ABD'nin Bölgeden Bölgeye Sıçrama Stratejisi", 21. Yüzyıl Enstitüsü/Öngörü, 25 Eylül 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3017&kat=1

Burak ÇINAR

1973 yılında Ankara'da doğmuştur. Lise eğitimini Ankara Lisesinde tamamlamıştır. 1998 yılında Bilkent üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünden mezun olmuştur.  2000 yılında Atılım üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde Yüksek lisans eğitimine başlayan çınar, buradaki eğitimini tamamladıktan sonra 2003 yılında Hacettepe üniversitesi Tarih  bölümünde başladığı doktora çalışmalarını 2007 yılında tamamlamıştır.

 

YAYINLARI (TüRKçE):

 

n    Yayınlanmamış Doktora Tezi: İkinci Dünya Savaşı'nda Doğu Cephesi ve Türkiye, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hacettepe üniversitesi (2007).

n    Yayınlanmamış Master Tezi: Körfez Savaşı Sonrası Türkiye, Suriye ve Yunanistan'ın Savunma Politikalarının Türk Dış Politikasına Etkileri, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Atılım üniversitesi (2002).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Incorrect Technological Decisions”, Akademik Araştırmalar Dergisi (No: 9-10, Mayıs-Aralık 2001), s.145-177, http://www.academical.org/dergi/MAKALE/9_10sayi/s9cinar1.htm

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Yeni NATO üyesi Doğu Avrupa ülkelerinin Dünya Silah Piyasasındaki Yerleri”, Jeopolitik (Yıl: 1, Sayı: 2,  Bahar 2002), s.128-137.

n    Ulusal Yayın-Akademik: “İkinci Dünya Savaşı'ndaki Silah Teknolojileri'nin Soğuk Savaş'a Etkileri”, Jeopolitik (Yıl: 2, Sayı: 5,  Kış 2003), s.118-127.

, s.147-154.

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Savaş ve çatışmalardaki Amerikan Askeri Kayıpları”, Jeopolitik (Yıl: 3, Sayı: 9,  Kış 2004) s.146-157.

n    Ulusal Yayın: “Irak Savaşı'nda Teknoloji-Ordu-Harekat Bağlantısı”, Stradigma (Sayı: 7, Ağustos 2003) http://www.stradigma.com/turkce/agustos2003/makale_05.html

n    Ulusal Yayın: “Savaş Tarihinde Saldırı-Savunma İlişkisi”, Stradigma (Sayı: 9, Ekim 2003)  http://www.stradigma.com/turkce/ekim2003/makale_07.html

n    Ulusal Yayın: “İnsan, Silah ve Kültür”Panorama (Sayı: 4, Mayıs 2004) http://www.panoramadergisi.com/mayis2004/pf_version.php?id=4

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak'ta Güvenlik Uzak Bir Düş”, Cumhuriyet-Strateji, No: 22, (22 Kasım 2004).

n    Ulusal Yayın-Makale: “ABD İle Başbaşa Gidiyor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 27, (3 Ocak 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak Savaşı'nda Silahların Etkinliği”, Cumhuriyet-Strateji, No: 29, (17 Ocak 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Tarihten Tarihe öğütler”, Cumhuriyet-Strateji, No: 41, (11 Nisan 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Türkiye'deki Tarihi Savaşalanları”, Cumhuriyet-Strateji, No: 50, (13 Haziran 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Gelişmekte Olan Bir ülkenin Savunma Sanayisi Nasıl çökertilir?”, Cumhuriyet-Strateji, No: 58, (8 Ağustos 2005)

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak Savaşı'nda Amerikan Kayıplarının Boyutu”, Cumhuriyet-Strateji, No: 71, (7 Kasım 2005)

n    Ulusal Yayın-Makale: “Kamboçya ve Laos Müdahaleleri Işığında Suriye'ye Askeri Müdahale”, Strateji No: 75, (5 Aralık 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Değişen Savaş Tarzları”, Cumhuriyet-Strateji, No: 80, (9 Ocak 2006).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak'tan çekilme Tartışmaları Hızlandı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 89, (13 Mart 2006).

n    Ulusal Yayın-Makale: “İran'a Olası Saldırı Yöntemleri”, Cumhuriyet-Strateji, No: 156, (25 Haziran 2007).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Saldırı Helikopterlerinin Etkisizliği”, Cumhuriyet-Strateji, No: 165, (27 Ağustos 2007).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Türkiye Bölgesel Düşünmeli”, Cumhuriyet-Strateji, No: 181, (17 Aralık 2007).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Başarı Diplomasiyle Tamamlanmalı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 184, (7 Ocak 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Ortadoğu'da Kaybolan Batı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 186, (21 Ocak 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak'tan çekilmek Zor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 189, (11 Şubat 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Rusya İzin Vermez”, Cumhuriyet-Strateji, No: 190, (18 Şubat 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Hükümetin Stratejik Başarısızlığı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 196, (31 Mart 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Sömürü Mantığı Değişmedi”, Cumhuriyet-Strateji, No: 198, (14 Nisan 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Türkiye ‘Kabullere' Zorlanıyor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 201, (5 Mayıs 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Savaşların Yan Etkileri”, Cumhuriyet-Strateji, No: 216, (18 Ağustos 2008)

n    Ulusal Yayın-Makale: “ABD Kayboluyor, Rusya Yükseliyor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 217, (25 Ağustos 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Yeni Soğuk Savaşın Şekillenme Süreci”, Cumhuriyet-Strateji, No: 221, (22 Eylül 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Büyük Kedilerin Oyun Yumağı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 223, (5 Ekim 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nın Hava Muharebeleri Ve Kayıplar I”, MSI, 2008-36, (Ekim 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Savaş Ve ölüm”, Cumhuriyet-Strateji, No: 225, (20 Ekim 2008)

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nın Hava Muharebeleri Ve Kayıplar II”, MSI, 2008-37, (Kasım 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Gürcistan Savaş Notları”, Cumhuriyet-Strateji, No: 230, (24 Kasım 2008).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Modern Savaş'ın Babası: Gustav Adolf”, Hacettepe üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (Cilt:25 Sayı:2, Aralık 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Zırhlı Birlikler I”, MSI, 2008-38, (Aralık 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Zırhlı Birlikler II”, MSI, 2008-39, (Ocak 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Emperyalizmin Sınır ülkesi”, Cumhuriyet-Strateji, No: 238, (19 Ocak 2009).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Tarihte üçüncü Güç Ve Orta Asya Enerji Savaşları”, Güvenlik Stratejileri Dergisi, Yıl:4 Sayı:8, Aralık 2008, s.21-43, http://www.harpak.edu.tr/saren/files/GSD/guv_str_sayi_8_aralik2008.pdf

n    Ulusal Yayın-Makale: “İsrail'in Savaş Riski”, Cumhuriyet-Strateji, No: 241, (9 Şubat 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Helikopterler”, MSI, 2008-41, (Mart 2009).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Moğolların İkinci Japonya Seferi: Kyushu 1281”, Hacettepe üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı:10, Bahar 2009, s.37-55.

n    Ulusal Yayın-Akademik: (Yrd. Doç.Dr. Haldun Yalçınkaya ile birlikte) “Blitzkrieg'in İkinci Dünya Savaşı öncesi Uygulaması: Büyük Taarrruz”, Hacettepe üniversitesi, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi (basım aşamasında).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Afganistan'da Yeni Dönem”, ASAM Güncel Analiz, www.asam.org.tr

n    Ulusal Yayın-Makale: “McNamara'nın Ardından” ASAM Dış Politika Analizi, www.asam.org.tr

n    Ulusal Yayın-Makale: “Obama'nın Mesajı”, Stratejik Analiz (Temmuz 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Deniz Desteği”, MSI (Temmuz 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Nehir Desteği”, MSI (Ağustos 2009).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Roma Ordusu'nun Savaşlardaki üstünlüğü” (basım aşamasında), Doğu Batı.

n    Ulusal Yayın: Amerikan Ordusu'nun Afganistan'daki Etkisizliği, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü, öngörü, Eylül 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3000&kat1=1

n    Ulusal Yayın: “ABD'nin Afganistan'daki Hançer Harekâtı”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Eylül 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3028&kat1=1

n    Ulusal Yayın: “ABD'nin Bölgeden Bölgeye Sıçrama Stratejisi”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Eylül 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3017&kat=1

n    Ulusal Yayın: “ABD'nin Irak'tan çekilmesi”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Ekim 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazararsiv.aspx?yazar=133

n    Ulusal Yayın: “Obama Ve Nobel”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Ekim 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3059&kat1=1

n    Ulusal Yayın: “Yeni Gelişmeler Işığında Amerikan-Rus Satrancı”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Ekim 2009 (yayın aşamasında).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Bir Savaş Nasıl Yaratılır?”, 21. Yüzyıl, Aralık 2009 (basım aşamasında).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Afganistan Bir Tet Saldırısı'nın Eşiğinde mi? ”, 21. Yüzyıl, Kasım 2009 (basım aşamasında).