“Turancılık değil Türk Dili Konuşan Ülkeler Birliği” !?

Yazan  28 Haziran 2011
Eğreti Değil İçselleştirilmiş bir Türklük

Kazakistan'ın Türkiye Büyük Elçisi Sayın Baghdat AMREYEV, 28 Aralık 2009'da Star Gazetesinin Açık Görüş ekinde "Turancılık değil Türk Dili Konuşan Ülkeler Birliği" başlığıyla bir makale yayınladı. Büyükelçinin makalesine başlık olarak konulan bu cümlenin içerdiği yargının ve anlamın bir analizini yapacağız.

"Türklük" kişinin kendisini tanımladığı bir kavram olmasından ziyade bireyin eylem ve düşüncelerine yansıyan boyutuyla belirleyicidir. Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbey Türklük bilinci gelişmiş bir liderdir. TÜRKPA gibi Türk Konseyi'nin kurulması kararı da Nahçıvan'da gerçekleştirilen "9. Türk Dili Konuşan Ülkeler Devlet Başkanları Zirvesi"nde Nazarbayev'in gayretleri ve ısrarlarıyla alındığı bilinmektedir.

Son olarak Kazakistan'da, Türk Birliği'nin bilimsel alt yapısını hazırlayacak olan Türk Akademisini kurdurması Nazarbayev'in Türk Dünyasına bakış açısını göstermesi yanında Türklük bilincinin seviyesini ortaya koymaktadır. Nazarbayev gibi Türklük bilinci güçlü bir Cumhurbaşkanı olduğu bir ülkenin Türkiye Büyük Elçisinin bilinç altını yansıtan bu cümle üzerinde durulamayı hak etmektedir.

"Turancılık" ve "Türk Birliği" Kimi Rahatsız Ediyor da Türk Dili Konuşan Ülkeler Birliği Deniyor?

Turancılık kavramının çıkış membaı tarihsel ve kültürel temelli değil uluslar arası ilişkiler düzleminde konjonktürün belirlediği araçsal bir kavramdır. Türklerden Moğollara Fin-Ugorlardan Japonlara Macarlardan Çinlilere kadar çok geniş bir alanı kapsar. Bu sınırlar aslında 19. Yüzyıldaki Avrupa ülkelerinin sömürgeci ve ırkçı saldırılarına karşı bir tepkinin belirlediği hudutlardır. Bir olguyu değil temenniyi vurgular. Türk siyasal literatüründe Turancılık Macar bilim adamların tesiriyle girmişse de kullanım içeriği farklılaşmıştır. Ziya Gökalp'le birlikte güncelleşen bu kullanım sadece Türk kültür çevresini kapsayan ülkeleri içine alır ki esas olarak "Türk Birliği" kavramı biçiminde özgün kullanımını bulmuştur. Sonuçta ister "Turancılık" isterse "Türk Birliği" kullanılsın Türk kültür coğrafyasını içerir.

Türk topluluklarının ve yaşadıkları coğrafyanın adlandırılmasında Türklerin kendilerini tanımlandırdıkları kavramların değil de Rusya gibi sömürgeci devletlerin bilinçli ürettikleri kavramlar kullanılmaktadır. Örneğin "Türkistan" yerine "Orta Asya"nın kullanılması gibi. "Türk Dünyası" yerine ikame edilmeye çalışılan "Türk Dilli Halklar" kavramı ise resmi toplantılara dahi girmesiyle dikkat çekmektedir. Batı bilim ve siyaset dünyası da tercihini bu uydurma kavramlar yönünde yapmaktadır. Oryantalist ve sömürgeci zihni tasarımın bir ürünü olan bu kavramların yine bu ülke ve gruplar tarafından kullanılması "normal" olmakla beraber Türklerin bu "tahakkümcü" ve "bencil" etiketlerini kabulü benzer bir zihniyete sahip olmakla açıklanabilir.

Türk Dili Konuşan Devletler Birliği, Türk Dili Konuşan Devletler İşbirliği Konseyi vb. tamlamalar mevcut sosyolojik, tarihsel, kültürel olgunun tanımlamasından ziyade korkak, ürkek, kendini "ötekilerin" yaklaşımıyla tanımlayan bir zihniyeti gösterir. Türk Birliği kavramını kullanmamakla kalmayıp "Türk Birliği (Turancılık)" değil "Türk Dili Konuşan Ülkeler Birliği" demek birincisinin ne ölçüde olumsuzsa ikincisinin o ölçüde olumlu intibasına bir örnektir. Peki, Avrupa Birliği, Arap Birliği gibi siyasi olduğu kadar kültürel bir bütünleşme ve birlik projeleri büyük bir şevk ve heyecanla savunulurken Sovyet sömürge zihniyetinin bir yansıması olan Türk Dilleri terkibi gibi soğuk, ruhsuz, yapay bir kavramın Türk liderlerce tercih edilmesi nasıl açıklanmalıdır? Üstelik Turancılığı ve Türk Birliği kavramlarını olumsuzlayacak kadar ileri gitmek Türklük bilinci en güçlü lider olan Nazarbayev'in yönettiği bir ülkenin elçisi tarafından.

Eğreti Değil İçselleştirilmiş bir Türklük

Türk kimliğinin geleceğini ve kaderini başka devletlerin ve siyasi odakların çıkarları doğrultusunda belirlemek "köle ruhlu" aktörlerin bir tavrıdır. Uluslar arası ilişkilerdeki çıkar alanlarının yerel ve küresel aktörlerle olan ilişkilere göre belirlenmesi reel politikin bir gereğidir. Çıkar merkezli uluslararası ilişkilerdeki bağlantıların yanında tarih, bilim, kültür, sanat gibi kültür yaratıcı unsurların tali konumda kaldığı gözlemlenebilmektedir. Ama bir toplumun veya halkın kendi kimliğini yani kim olduğunun kararının başka ülkelerce belirlenmesi dış kaynaklı şiddet ve korkunun bir tezahürüdür.

Nazarbayev'in Türk Akademisinin Kazakistan'da kurulmasının nedenini açıklarken "Günümüzde Türk Dünyasını bir araya getiren kimse yok. Eğer bunu Türkiye üstlenirse, Pan-Türkist damgası yer. Kazakistan'da Pan-Türkizm yok. Bu sebeple Kazakistan'da kurulmasını teklif ettim".[1] demesi Türkiye'nin çekincelerinin Nazarbayev tarafından dolaylı yollardan ifadesi anlamına gelir.

Bu noktada Kazakistan Ankara Büyük Elçisi'nin yazısına "Turancılık değil Türk Dili Konuşan Ülkeler Birliği" başlığını koyması umarız Kazak siyasetinin aktörlerindeki kimlik çatışmasını temsil etmemektedir. Bir büyük elçi temsilcisi olduğu ülkenin kurucu başkanının ne ana felsefesi ne de misyonunu kavrayamadığı düşünülemez. Nazarbayev açık ve net bir şekilde Türk Birliğinden bahseden bir liderken büyük elçisinin bundan sarfı nazar etmesi mümkün değildir.

Sonuç

Kazakistan Cumhuriyeti Alaş Orda'nın bir devamıdır. Nice milliyetçi Kazak aydını Rus sömürge sisteminin sonucu olarak "Turancı-Türkçü" gerekçesiyle katledilmiş olmasının bir anlamı vardır. Nazarbeyev her fırsatta bu aydınların izinden gittiklerini vurgulamıştır.

Sonuç olarak Kazakistan bürokrasisi ve sistemi Nazarbeyev'in ve Alaş Ordacıların misyon ve kimliklerini iyi öğrenmeleri her eylem ve düşüncede tecessüm ettirmeleri beklenir. Türk Birliği utanılacak bir kavram ve hareket değildir. Turancılık ve Türk Birliği ufak anlam farklılığı dışında aynıdır. Sayın Büyükelçinin büyük bir hassasiyet ve reel politik çekinceler ile hareket ettiğini anlamak ile birlikte Nazarbayev'in duruşunun tekrar altını çizmek istedik.



[1] "Қазіргі түркі әлемін енді біріктіретін ешкім жоқ. Бұны Түркия қолға ала бастаса, пантюркизм деп бірден айқай шығарады. Қазақстанда пантюркизм жоқ, сондықтан мен Түркі академиясын құруды ұсындым", - деді Н.Назарбаев. kaz.newsfactory.kz (12.2.2010)

İkbal Vurucu

Eğitim

2006 -2009 Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sosyoloji Bölümü Yüksek Lisans Mezunu.

2000-2005 Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Türk-Kazak Üniversitesi, Hukuk-Felsefe Fakültesi, Sosyoloji Bölümü.

 

 İş Deneyimi

- Türk Dünyası Sosyologlar Birliği I. Kurultayı Bildirilerinin Yardımcı Editörü.

- Dünya Gençleri Dostluk ve Dayanışma Derneği (Türk Dünyası Gençlik Topluluğu) Danışmanı.

- 2006-2009 arasında Serhat Kitapevi Yayın Editörü.

-01.09. 2010-15.06.2011 arasında 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü Sosyal ve Politik Araştırmalar Merkezi Koordinatörü

- 01.10.2012- … 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü Sosyal Bilimler Dergisi Yardımcı Editörü

 

Yabancı Dil

İngilizce,

Kazakça, Özbekçe, Kırgızca gibi Türk lehçeleri

 

Aldığı Ödüller

- Hoca Ahmet Yesevi Uluslar Arası Türk-Kazak Üniversitesi Rektörlüğünce Türk Dünyası Öğrencileri ile ilişkilerindeki başarıları ve kütüphane çalışmaları sebebiyle “Teşekkür Belgesi”.

- Türk Ocakları Genel Merkezi’nin düzenlemiş olduğu "Ekonomik, Siyasi ve Kültürel Alanların Türk Dünyasında Yakınlaşmayı Artırma Bakımından Önem ve Öncelik Sıraları" konulu makale yarışmasında “Türk Dünyasında Ortak Tarihin Tasarımında Bazı Zihinsel Perspektifler Üzerine”, isimli çalışma ile üçüncülük. 15.5.2008.

 

YAYINLAR

1. Kitaplar

1. A- Basılanlar

Çokluktan Birliğe: Türk Kimliğinin Yeni Boyutları,  Serhat Kitapevi, Konya, 2010.

Nominalist Aydınların Soykütüğü1: Terörizm Üzerine Bir Analiz, Gençlik Kitapevi, Konya, 2011.

Nominalist Aydınların Soykütüğü 2: Türk Kimliği Üzerine Bir Analiz, Gençlik Kitapevi, Konya, 2011.

Kamu Ruhu: Post-modern Kimliksizliğe Karşı Duruş, Ed: İkbal VURUCU-Mustafa YİĞİT, Palet Yayınları, Konya, 2011.

Doğu Raporu: Bölgede Türk Kimliği ve Türklük Algısı, Ümit Özdağ/ İkbal Vurucu/ Ali Aydın Akbaş, Kripto, Ankara, 2011.

Faili Meçhuller Dosyası, Ümit Özdağ/ İkbal Vurucu, Kripto, Ankara, 2011.

Sona Doğru Kürt Açılımı, Sarkaç Yayınları, Ankara, 2012.

Türkiye’de PKK Terörü Neden Bitmez?: Kan ve Kalem İlişkisi Üzerine Araştırmalar, Altınpost Yayınları, Ankara, 2013.

 

1. B- Basım Aşamasında ve Basıma Hazırlananlar

Türk Milliyetçilerinde Turancılık Algısı, (Yayına Hazır).

Arafta Bir Kimlik Türklük: Milli Kimlik ve Çokkültürcülük Üzerine, 2 Cilt, (Yayına Hazır).

Yurttaşlık ve Kimlik: Doğudan Batıya Örneklerle, (Ed. Gürsoy Akça-İkbal Vurucu), (Basım Aşamasında)

Türk Milliyetçiliği’nin 100 Yılı: Tarih, Hal, Gelecek, 2 Cilt, (Basım Aşamasında)

Çeviriler

- Ahmet DOĞAN, Bulgaristan: Soya Dönüş ,(Çev: Akif ŞABAN-İkbal VURUCU), [Yayına Hazır].

- Sabit ŞİLDEBAY, Kazak Bağımsızlık Hareketi, (Kazak Türkçesinden), 210 s. [Yayına Hazır]. 

- Ordalı KONIRATBAYEV, Turar Rıskılov, (Kazak Türkçesinden), 472 s. [Yayına Hazır].

- M. S. AJENOV- D. E. BEYSENBAYEV, Sotsialnaya Stratifikatsiya v Respublike Kazahstan, (Rusçadan) 160 s. [Yayına Hazır].

 Kitap İçinde Makaleler

- “Bir Bilinç Kırılması: Milli Tarih’ten Yerel Tarih’e”, Prof. Dr. Nimetullah HAFIZOĞLU’na Armağan içinde. BAL-TAM, Prizren-KOSOVA, 2012.

- “Türk Birliği Perspektifinden Kaşgarlı Mahmud’u Yeni Bir Okuma Denemesi”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Uluslar arası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu “Kaşgarlı Mahmut ve Dönemi”, 28-30 Mayıs 2008, Ankara-TÜRKİYE. Türk Dil Kurumu Yayınları, 2009, Ankara, s.717-761.

- Prof. Dr. Dr. Kâzım Yaşar Kopraman Armağanı içinde “Milli-Tarih, Çok-Kültürcülük ve Endoktrinasyon Üzerine”, (Ed. Doç. Dr. Altan Çetin), Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü, 2012.

 

Uluslararası Hakemli Dergilerde Yayımlanan Makaleler

- “Türkoloji Üzerine Düşünceler”, BAL-TAM Türklük Bilgisi Dergisi, sayı: 2, Mart 2005, Prizren-KOSOVA, s. 248-252.

- “Sovyetlerden Kazakistan’a Etnik İlişkiler Sistemi”, BAL-TAM Türklük Bilgisi Dergisi, sayı: 7, Eylül 2007, Prizren-KOSOVA, s. 36-54.

- “Türk Dünyasında Kimlik ve Kavramlaştırma Sorunları”, BAL-TAM Türklük Bilgisi Dergisi, sayı: 9, Eylül 2008, Prizren-KOSOVA, s. 12-22.

-“Türk Dünyasında Demokrasiyi Anlamaya Giriş, Kazakistan Merkezli Bir Çözümleme”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türkiyat Araştırmaları, Sayı: 8, BAHAR 2008, Prof. Dr. Cihat Özender Özel Armağanı.

- “Kaşgarlı Mahmud ve Türk Birliği”, Felsefe ve Sosial-Siyasi Elmler Jurnal, Sayı: 4 (21), Bakı 2008, s. 2-10.

“Selahaddin Halilov, Türk Birliği, Felsefe”, Felsefe ve Sosial-Siyasi Elmler Jurnal, Sayı: 5 (22), Bakı 2009.

- “Prof. Dr. Hüseyin Ayan: Türklük Bilimine Adanmış 60 Yıl”, BAL-TAM Türklük Bilgisi Dergisi, sayı: 10, Mayıs 2009, Prizren-KOSOVA, s. 120-125.

- “Türk Dünyasında Ortak Tarih Tasarımı ve Bazı Zihinsel Perspektifler”, TURAN Dergisi, 2010, Sayı: 9, s. 7-15.

- “Çok Kültürlülük Tartışmaları, Toplumsal Bütünlük Kaygısı ve Yeniden Milletleşme (Kazakistan Halkı Asamblesi Örneği”), Gürsoy Akça-İkbal Vurucu, Manas Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 12, Sayı 24 (2012)

- “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Tevarüs Edemeyen Bir Düşünce: Turancılık”, BAL-TAM Türklük Bilgisi Dergisi, Sayı: 17, Prizren, Eylül-2012, s. 105-131

- “Kimliklerin Çatıştığı Bir Alan: Ulus-Devlet ve Vatandaşlık”, Yeni Türkiye Dergisi, [Yeni Anayasa Tartışmaları Özel Sayısı], Sayı:50, Ocak-Şubat, 2013, s. 444-478.

- “Başkanlık Sistemi ve Kürt Sorunu Tartışmaları”, Yeni Türkiye Dergisi, [Başkanlık Sistemi Özel Sayısı], Sayı: 51, Mart-Nisan, 2013, s. 886-897.

- “ ‘Ulus-Devlet’ Polemiği: İbretlik Bir Panorama”, 21. Yüzyıl Sosyal Bilimler Dergisi, Nisan-Mayıs-Haziran 2013, Sayı: 3, s. 1-17. 

 

 Ulusal Dergilerde Yayımlanan Makalelerden Seçkiler

- “Sosyolojik Bir Olgu Olarak Çok Kültürlülük”, 2023 Dergisi, 15 Kasım 2007, sayı:79

- “Bir Ortaçağa Dönüş Projesi: Anayasal Vatandaşlık”, 2023 Dergisi, 15 Kasım 2008, Sayı: 91

-“Türk Dünyasında Sivil Toplum Üzerine Düşünmek ve Bir Sosyoloji Kurultayı”, Jeopolitik Dergisi, Temmuz 2008, sayı: 56

-“SovyetlerdenKazakistan’a Etnik İlişkiler Sistemi”, AsyaAvrupa, AYSAM, Temmuz 2005, sayı: 3

- “Türk Kimliği Karşısında Aydınların Bilişsel ve Sosyolojik Dünyası”, 2023 Dergisi, 15 Ocak 2009, Sayı: 93

- “Turancılık ve Türk Milliyetçiliği Arasındaki Bağ Üzerine Mülahazalar”, 2023 Dergisi, Sayı: 95.

- “Bir Orta Çağa Dönüş Projesi Olarak Anayasal Vatandaşlığı Anlamaya Giriş”, 2023 Dergisi, 15 Temmuz 2009, Sayı: 99

- “Küreselleşen Dünyada Kimliğin Yükselişi”, Konya Ticaret Odası İpek Yolu Dergisi, Şubat 2010, Sayı: 264.

- “Türkiye’de Etnik Çatışmayı Kitleselleştiren Dinamikler”, 2023 Dergisi, Kasım 2009, Sayı: 103

-  “Türk Aydını ve Kendinin Ötekileştirilmesi”, 2023 Dergisi, Aralık 2009, Sayı: 104, s. 58-69.

-  “Türk Kimliği ve Nominalist Aydınlar”, 2023 Dergisi, Şubat 2010, Sayı: 106, s. 38-47.

- “Nevruz ve Ergenekon Üzerine Düşünceler”, 2023 Dergisi, Nisan 2010, Sayı: 108, s. 76-79.

-  “Terörün Gözardı Edilen Boyutu: Aydınlar”,  2023 Dergisi 2010, Sayı: 111, s. 32-41.

- “Etnik ve Tek Tipleştirici Suçlamaları Karşısında Türk Milliyetçiliğinin Doğuşunu Yeniden Düşünmek”, 2023 Dergisi, 2011, Sayı: 122

-  “İlk Türk Milliyetçilerinde “Türk” Algısı”, Türk Yurdu, Şubat 2011, Cilt: 31, Sayı: 282

- “Anadolucu Türk Milliyetçilerinde Turancılık”, Türk Yurdu, Eylül 2011 Cilt: 31, Sayı: 289

- “Türk Milliyetçiliğinin Güncel Sorunları Üzerine”,Türk Yurdu, Mart 2012, cilt 32, sayı: 295.

- “Türk Sorununa Giriş: Ayrılmanın Psikolojik Temelleri”, 2023 Dergisi, Kasım 2011, Sayı: 121.

- “Tarihin Kötüye Kullanımına Örnek: ‘Dersim Katliamı’ ”, 2023 Dergisi, Aralık 2011, Sayı: 128.

- “Türklük”ten “Türkiyeli”liğe Bireyin Temsil İmkânı”, 21. Yüzyıl Türkiye Dergisi, 01.07.2011, Sayı: 31

 

Uluslararası Bilimsel Toplantılarda Sunulan ve Bildiri Kitabında Basılan Bildiriler

- “Sivil Toplum ve Devletin İdeolojik Bir Aygıtı Olarak Kazakistan Halkları Asamblesi”, Türk Dünyası Sosyologları Birliği’nin düzenlediği II. Türk Dünyası Sosyologları Kurultayı, 23-25 Nisan 2008, Almatı-Kazakistan.

- “Türk Birliği Perspektifinden Kaşgarlı Mahmud’u Yeni Bir Okuma Denemesi”, Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Uluslar arası II. Türkiyat Araştırmaları Sempozyumu “Kaşgarlı Mahmut ve Dönemi”, 28-30 Mayıs 2008, Ankara-TÜRKİYE.

- “Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Tevarüs Edemeyen Bir Düşünce: Turancılık”,Türk Ocakları Genel Merkezi, "Gençlerin Gözüyle Türkiye"Sempozyumunda, 28 Mart 2009, Ankara- TÜRKİYE.

- “Türkiye’de Anayasal Vatandaşlık Tartışmaları”, Türk Ocakları Konya Şubesi, “Türk Ocakları’nın 100. Yılında Türk Milliyetçiliği ve Çok-kültürcülük” Sempozyumu, 17-20 Kasım 2012, Konya-TÜRKİYE

- “1991-2013 Yılları Arasında Balkanlar ve Ortadoğu Türklüğü Üzerine Türkiye’de Yapılmış Sosyolojik Çalışmalar”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü “1991’den 2013 Türkiye’de Türk Dünyası Araştırmalarının Durumu Sempozyumu”, 24-26 Mayıs 2013, Manisa-TÜRKİYE

 

Kendisiyle Yapılan Söyleşiler

- “Türk Dünyası ve Türkiye-Ermenistan İlişkileri”, Söyleşiyi Gerçekleştiren: Bekir FUAT, GERÇEK HAYAT Dergisi, 9.3.2008.

- KANAL 24, “Keşke Olmasaydı Belgeseli”, “1944 Turancılık-Irkçılık Davası”, 16. 05.2010.

-KANAL 24, “Unutulan Manşetler” 08.12 2011.

- “Türk Kimliği, Aydınlar ve Milliyetçilik”, Söyleşiyi Gerçekleştiren: Afşin Selim, www.haberiniz.com, 15.12.2010.

- “Kavramlar ve Türk Milliyetçiliği Üzerine”,Nisan-2012 Gencay Dergisi, Sayı: 5

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Mehmet Zeki Bodur   - 01-03-2021

Yaklaşan Kıbrıs Müzakerelerine Düşünceler ve Öneriler

Son günlerde tüm uluslararası camianın gözü, önümüzdeki haftalarda Birleşmiş Milletler (BM) öncülüğünde, garantör ülkelerinde katılımıyla gerçekleşmesi beklenen Kıbrıs konusunda yürütülen 5 + 1 (BM) müzakere toplantısına çevrildi.