Tacikistan'da Rus Askeri Havaalanı Yolda

Yazan  13 Ocak 2011
Tacikistan'ın hassas güvenlik ve ekonomik durumu Rusya'nın elini güçlendiriyor

Sovyetler Birliği sonrası dönemde Rusya'nın başlıca sorunlarından biri "yakın çevre" ülkelerinde güvenlik önlemlerinin alınması olmuştur. Özellikle Orta Asya coğrafyasında askeri gücünü pekiştirmek Rusya açısından büyük önem arz etmiştir. Bu önlemler Rusya'ya bölgedeki ağırlığını sağlamak açısından gerekliydi. Diğer taraftan Rusya Afganistan'dan beslenen aşırı dinci akımları bir tehdit unsuru olarak görmüştür. Bölge ülkelerine baktığımız zaman Rusya'nın askeri açıdan en güçlü olduğu ülke Tacikistan'dır.

 

Tacikistan'daki Rus Üssü

Tacikistan'daki Rus Kara Kuvvetleri'ne ait 201. tümeniSovyet döneminde Orta Asya'nın en iyi askeri birimlerinden biriydi. Bu üs 1 Haziran 1943'te kurulmuştur. 1980-89 döneminde tümen Afganistan savaşına katılmıştır. 1990'larda Tacikistan'da meydana gelen iç savaşa katılarak birleşik muhalefet birliklerine karşı savaşmıştır. Üssün asker mevcudu 2010 yılına dek 8 bin olmuştur. Askerlerin yüzde 65'i sözleşmeli olarak hizmet yapmaktadırlar. Üssün bünyesinde 3 kara kuvvetleri alayı yer almaktadır (Duşanbe, Kulyab ve Kurgan-Tepe). Tümen 160 tank, yaklaşık 300 zırhlı muharebe aracı, topçu sistemi ve uçaksavar füze komplekslerine sahiptir.[1]

Söz konusu tümen aslında Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra 1992 tarihli Kolektif Güvenlik Anlaşması gereği faaliyetini devam ettirmiştir.1993'te Tacikistan-Rusya arasında karşılıklı yardım anlaşması gereği yasal statüsü pekiştirilmiştir. Nisan 1999'da Rus askeri üslerinin Tacikistan'da konuşlandırılmasına dair özel yasa imzalanmıştır. Bu yasa 12 Ekim 2004'de Putin'in Tacikistan'a ziyareti sırasında onaylanmıştır. 2010'da asker mevcudu 8 binden 5500'e düşmüştür. Toplamda üssün %15'i Taciklerden oluşmaktadır. 2011 ortalarında asker sayısının arttırılması ve Tacikistan sınırının Rus askerleri tarafından korunması öngörülmektedir. Bu amaçla Giprozyem'da Rus subayları ve sözleşmeli personelin aileleri için lojmanlar inşa edilmektedir.[2]

 

Bir Pazarlık Unsuru Olarak Ayni Hava Üssü

Duşanbe'ye 20 km mesafede bulunan Ayni hava üssünün 201. üs bünyesinde kullanılması konusunda uzun yıllardır devam eden pazarlıkların yakında çözümleneceği beklenmektedir. Ayni'nin Ruslar tarafından kullanılması konusunda 2004'de anlaşma sağlanması beklenirken Tacikistan bu süreci ertelemiştir. Duşanbe Uluslararası Havaalanı'ndan beş adet Su-25 Kırgızistan'daki Rus üssü Kant'a götürülmüş ve bugüne dek Kant'ta bulundurulmaktadır. O günden itibaren Ayni hava üssü Tacik yönetiminin elinde bir pazarlık unsuru haline gelmiştir. Tacikistan'ın Ayni havaalanıyla ilgili eşzamanlı olarak Hindistan ve ABD ile pazarlıklar yapması Moskova'nın itirazlarına neden olmuştur.

Son günlerde Ayni havaalanının Rusya Federasyonu'na bağlı askerler tarafından kullanılmaya başlandığı, bu durumun kamuoyundan gizlendiği söylenmektedir. Bununla ilgili her hangi bir resmi bir açıklanma bulunmazken, bölgeden sızan bilgilere göre Tacikistan Devlet Başkanı İmamali Rahman'a muhalif 25 kişilik grubun Ağustos 2010'da cezaevinden firar etmesinin ardından istikrar sağlamak amacıyla Ayni Rusya Federasyonu'na bırakılmıştır. Bu bilginin doğru olup olmadığı tartışmalı olsa da, Tacikistan yönetiminin hassas durumda bulunması sorunun Rusya lehine çözüleceği konusundaki ihtimalleri kuvvetlendirmektedir.

Üssün inşaatı tamamlanmak üzere. Rusya Silahlı Kuvvetleri'nin inşaattan sorumlu (Yerleşim ve Bayındırlık Hizmeti Başkanı) Or.General Anatoliy Grebnov 2007'de zaten inşaat çalışmalarının tamamlanmak üzere olduğunu ve 201. üssün hava kuvvetlerinin Ayni'de konuşlanacağını açıklamıştır. İnşaatın çalışmaları dışında Tacikistan'a L-39 "Albatros" eğitim uçakları da hediye edilmiştir. Bu uçaklar Krasnoyarsk'ta tamir edilerek sökülüp getirilmiş, daha sonra burada Tacik ve Ruslar tarafından montaj edilmiştir. Ayni'deki asker ve mühimmat mevcudu, hangi üsten geldikleri, RF'nin Ayni'den Kant'a 2005'te gönderdiği SU-25 uçaklarının Ayni'ye geri dönüp dönmediği konusunda henüz net bir bilgi bulunmamaktadır. Fakat ilk fırsatta bu uçakların tekrar Ayni'ye geri getirileceği söylenebilir.

 

 

Tacikistan'ı Zorlayan koşullar

Bu koşullar aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

a) Ekonomik gereksinim

Sovyetler Birliği dağıldıktan sonra Tacikistan'da yaşanmış iç savaş zaten kaynakları kıt olan bu ülkenin kalkınmasını önemli ölçüde aksatmıştır. Tacikistan ekonomisi alüminyum ve pamuk ihracatına dayalı bir ekonomidir. Yurt dışında (özellikle Rusya'da) çalışan işçilerin ailelerine gönderdikleri para ise GSMH'nın yüzde kırkını oluşturmaktadır.[3]Yeni dönemde Tacik hükümetinin temel hedefi ülkenin su kaynaklarını enerjiye dönüştürerek ihraç etmektir. Devlet başkanı İmamali Rahman gerekse 201. Askeri Üssü gerekse Ayni hava alanını bu bağlamda bir pazarlık unsuru olarak kullanmaktadır. 201. Askeri Üsle ilgili yürürlükteki anlaşma 2014 yılına dek geçerlidir. Tacik hükümeti askeri üssün kira bedeli olarak 300 milyon dolar istemektedir. Rahman bunu birkaç defa dile getirmiştir. Fakat Ruslar üsle ilgili her hangi bir kira ödememekteler. Tacikler Rusların Rogun barajının inşasına yardım etmelerini istiyorlar. Rogun barajının inşasına Tacikistan hükümeti büyük önem atfediyor ve bunu ülkenin ekonomik güvenliği açısından çok önemsiyor. 2004'de Ruslar 2 milyar dolar yardım edeceklerine dair sözlü taahhütte bulunmuşlardır. Fakat bu para bugüne dek verilmemiştir.

b) Enerji ihracatı gereksinimi

Kasım 2010'da Şangay İşbirliği Örgütü zirvesindeki Putin-Rahman görüşmesinde; "RF'nin Tacikistan'a enerji alanında yatırım yapması karşılığında Tacikistan'da Rusya'nın askeri gücünün artırılması ve Ayni'nin Ruslar tarafından bedelsiz kullanılması" hususları yer almıştır. Ayrıca Tacikler Sangudtin Barajı'nda üretilen enerjinin Pakistan'a satılmasında Rusların yardım etmelerini istemekteler. Çünkü bu barajın %75 hisseleri Rusların RAO şirketindedir.Ama bu görüşmede Rogun Santralı'yla ilgili her hangi bir bahis geçmemiştir.

c) Özbekistan'ın baskıları ve muhtemel tehditler

Özbekistan Rusya'nın Tacikistan'a yardım etmesini istememektedir. Diğer taraftan Tacikistan Özbekistan'dan tehdit algılamaktadır. Rusya'nın Rogun barajına yardım etmemelerinin bir nedeni de Özbekistan'ın tepkilerini çekmek istememesi olabilir. Çünkü Rusya Orta Asya'da Özbekistan'la ilişkileri geliştirmeyi Orta Asya'daki güvenlik politikaları açısından önemli olduğunu düşünmektedir.

d) Köktenci İslami hareketlerin tehdidi

El-Kaide ile bağlantılı Özbekistan İslami Hareket mensuplarının Pakistan'dan tekrar Orta Asya'ya dönmeye başladıkları söylenmektedir. Son dönemde Tacikistan, Özbekistan ve Kırgızistan güvenlik güçleri bölgeye sızan bazı güçlerle çatışmaya girmiştir. Bu güçlerin Afganistan üzerinden geldiği anlaşılmaktadır.[4]Raşt vadisinde köktendinci İslami hareket taraftarları her gecen gün güçlenmektedir.2010 Ağustos ayında meydana gelmiş olay sonrası Raşt'ın "önemi" daha artmıştır. Ülkedeki sosyoekonomik düzenin kötü durumda olması Raşt'taki yönetim karşıtı odaklanmayı gittikçe güçlendirmektedir. Bunun yanı sıra Raşt, Afganistan, Pakistan ve Tacikistan arasında "dolaşan" yabancıların sığınak noktası haline gelmektedir. Her ne kadar bugün Tacikistan'da Raşt'ın çok büyük tehdit olamayacağını söyleyen yorumlara rastlansa da, bu yıldan itibaren söz konusu bölgedeki köktendinci güçlerin hızla yükseleceğini söyleyebiliriz. [5] 2011'de Amerikan birliklerinin Afganistan'dan çekilmeye başlaması köktendinci güçlerin hareket faaliyetini daha da artıracaktır. Afganistan'a 50 km mesafede yerleşen bu bölge köktendinci grupların konuşlanabileceği her tür koşullara sahiptir.

e) ABD'nin bu süreçte geri adım atması

ABD Manas üssüyle ilgili sıkıntılar yaşadığı için Ayni üssüyle ilgilenmiştir. ABD'nin de Tacikistan'da hava kuvvetlerine ait eğitim üssü açma planları vardır. 2011-de bunu gerçekleştirmek istiyorlar. Bunun için Tacikistan'a 10 milyon dolar verilmiştir. Daha 20 milyon dolar da verilecektir. Eğitim üssünün Duşanbe'nin 45 km'deki Tursunzade'de açılacağı söylenmektedir.

Tüm bu şartları göz önüne aldığımızda Tacikistan'ın gerekse 201. askeri üssün kira bedeli gerekse Ayni hava alanının Ruslara verilmesi konusunda çok fazla direnemeyecekleri söylenebilir.Bir taraftan Afganistan, diğer taraftan da ülke içinde güçlenmekte olan radikal İslami hareket Rahman'ı eninde sonunda bu adımı atmağa zorlayacaktır.

 


 

[1] Что такое 201-я военная база, http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1259977

[2] Российские войска в Таджикистане – источник конфликтов внутри страны?, http://tjknews.com/?p=4118, 2011/01/09, Erişim tarihi: 12.01.2011.

[3] Изабель Горст (Isabel Gorst), Tajikistan fears Afghanistan fallout, Таджикистан опасается последствий дестабилизации в Афганистане("The Financial Times",Великобритания), http://www.inosmi.ru/middle_asia/20091217/157058769.html, 17.12.2009.Erişim tarihi: 11.01.2011.

[4] Изабель Горст (Isabel Gorst), http://www.inosmi.ru/middle_asia/20091217/157058769.html

[5] Ф.Наджибулла: Раштская долина в Таджикистане может стать очагом мятежа

01.10.2010, , http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1285918500

Ali Asker

İlk Öğretim-Lise:: Alpan Köy-Azerbaycan

Üniversite: Azerbaycan Teknik Üniversitesi- Bakü Devlet Üniversitesi Hukuk Fakültesi (2 Üniversite)

Yüksek Lisans: Marmara Üniversitesi SBE Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı Genel Kamu Hukuku

Doktora: Ankara Ü. SBE Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı Genel Kamu Hukuku

 

Uzmanlık Alanı: Rusya, Orta Asya, Kafkaslar. Demokratikleşme ve Rejim Değişimleri. Türk Dünyası çalışmaları.

 

Bildiği Diller:

Rusça

Azerbaycanca

Bugüne Kadar Çalıştığı Yerler:

1993-1996 İmpuls LTD Şirketi, Genel Müdür danışmanı

1998-2000 Millet gezetesi (Azerbaycan, temsilci muhabir)

2007-2010 (Ayna ve Zerkalo gazeteleri Türkiye temsilcisi)

2009 – ASAM

2009- 21. Yüzyıl T.E.

 

Bilimsel Çalışmalar
Kitaplar
a) Telif Eserler
Azərbaycan hüquq tarixi:cinayət hüququ (qədim zamanlardan 1920-ci ilədək), Azərnəşr, Bakı, 1999, (Mehman Dəmirli ilə birlikdə), 200 s.
Kaymakam Adaylığı Sınavına Hazırlık (Editörler: Tezel Öçal ve Zehra Odyakmaz), Savaş Yayınları, Ankara 2004, 1159 sayfa
Konu Anlatımlı –Testli Anayasa Hukuku, İdare Hukuku ve İdari Yargı (Zehra Odyakmaz ve Ümit Kaymakla birlikte), 1. baskı (448 sayfa), 2. baskı (522 sayfa). 2004 (1. baskı), Ankara 2004 (2. baskı)
Soykırımdan fazlası (Kafkaslarda Ermenilerin yaptıkları mezalim ve Hocalı soykırımı üzerine)- belgesel senaryosu, 43 dak. (tamamlanma aşamasında)
 
b) Çeviri, Aktarma, Derleme, Düzenleme ve Editörlük
Yeni Anayasalar: BDT ve Baltık Ülkeleri, (Dr. Abdurrahman Eren’le birlikte), TİKA Yayınları, Ankara 2005, (Rusça, Ukraynaca, Türkmence, Özbekçe ve Azerbaycan Türkçesinden aktarma ve çeviri, düzenleme, açıklama ve Giriş Makalesi)
Mirza Bala Mehmetzade, Azerbaycan Misak-i Millisi, (Elşad Mahmudov’la birlikte), Azerbaycan Kültür Derneği Yayınları, Ankara 2002, , 87 s., (Osmanlıcadan aktarma ve şerhler)
 
Şahidin Xatirələri, AHC maliyyə naziri Əbdüləli Əmircanın xatirələri Ayna gazetesi, 1, 8, 15, 29, aprel 2006. (Türkiye Türkçesinden Azerbaycan Türkçesine aktarma, kitap olarak yayın aşamasında)
Hüseyin İsmayılov, Azerbaycan’da Aşık Sanatı, Alpan Yayınları, Ankara, 2008, (Azerbaycan Türkçesinden Aktarma, Mahire Gayıbova ile birlikde).
Cemil Hasanlı, Soğuk Savaşın Sınav Meydanı: Türkiye-SSCB İlişkileri, Bilgi Yayınları, Ankara, 2010 (Baskı aşamasında)
 
Tezler:
Doktora: Eski Sosyalist Ülkelerde Siyasi Rejim Değişmeleri, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı/Genel Kamu Hukuku, (Dnş. Prof.Dr.Anıl Çeçen) Ankara 2007, 391 s.
Yüksek Lisans: Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasasında Devlet Sistemi ve Temel Öğeleri, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kamu Hukuku Anabilim Dalı/Genel Kamu Hukuku,  (Dnş.: Prof.Dr. Mehmed Akad İstanbul,, 2000, s.137.
 
Makaleler
-       Telif
Auen Kilsə Qanunnaməsində cinayət hüququ normaları (Mehman Demirli ile Birlikte), Qanun, Bakı 1996.
Mədinə şəhər dövlətinin təşəkkülü və konstitusiyasının əsas cəhətləri, Qanun No:8, Bakı 1997.
Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasasına Göre Devlet Organlarının Yapısı ve İşleyişi, Yeni Türkiye Dergisi (Türkoloji ve Türk Tarihi Araştırmaları Özel Sayısı), Ankara 2003, s. 207,
Azerbaycan Cumhuriyetinde Kadın Hakları ve Günümüz Sorunları, Yıl: 1, Sayı: 1, s. 21-23. Türk Dünyası İnsan Hakları Bülteni, Ankara, Eylül 2004.
Erivan’a Yılbaşı Hediyesi: Rusya Ermenistan’ı Saldırı Amaçlı Silahlarla Donatıyor, Stratejik Analiz, Cilt: 9, Sayı:107, Mart 2009, s. 18-20.
Gürcistan ve Azerbaycan Askeri İşbirliğinde, Stratejik Analiz, Cilt: 9, Sayı:108, Nisan 2009, s. 15-17.
Ermenilerin Azerbaycan’da Yaptıkları Soykırımlar ve Devam Eden Çözümsüzlük, Stratejik Analiz, Cilt: 9, Sayı:108, Nisan 2009, s. 28-38.
Gergin Gündem: Türkiye-Ermenistan Sınır Kapısı SorunuStratejik Analiz,Cilt: 10, Sayı 109, Mayıs 2009, s.30-36.
Gürcistan'da Sıcak gelişmeler:  Tamamlan(ma)mış Devrim, Paylaşılamayan Bölge,Stratejik Analiz, Cilt: 10, Sayı:110, Haziran 2009, s. 30-36.
ABD-Rusya Rekabeti Bağlamında Manas Üssü Sorunu, Stratejik Analiz, Cilt: 10, Sayı:111, Temmuz 2009, s. 20-23.
Azerbaycan’da Demografik Gelişmeler Işığında Bazı Tespit ve Tahminler, Stratejik Analiz, Cilt: 10, Sayı:111, Temmuz 2009, s. 64-72.
İç Savaş Eşiğindeki Kuzey Kafkasya, 21.Yüzyıl Dergisi, Ekim 2009, Sayı:10, s.43-52
Rusya’nın Modernizasyonu Mümkün mü? , 21.Yüzyıl Dergisi, Kasım 2009, Sayı:11, s.69-74
Kafkaslarda Barışa Giden Yol Savaştan mı Geçmeli? , 21.Yüzyıl Dergisi, Aralık 2009, Sayı:12, s.65-74
Türkiye Azerbaycan İlişkilerinin Çok Boyutlu Temelleri, 21.Yüzyıl Dergisi, Ocak 2010, Sayı:13, s.37-54 (Arif Keskin ve Kamil Ağacan’la birlikte)
Bakü'de Kuzey’den Esen Rüzgarlar, 21.yüzyıl Dergisi, Şubat 2010, Sayı:14, s.7-10
 ‘’Ermeni Açılımı’’ Sonrası Türkiye-Azerbaycan İlişkileri, 21.Yüzyıl Dergisi, Mart 2010, Sayı:15, s.45-56
Kırgızistan’da Bitmeyen Devrim mi, Fillerin Tepişmesi mi? , 21.Yüzyıl Dergisi, Mayıs 2010, Sayı:17, s.33-40
Ankara’dan Medvedev Geçti: İlişkilerin Değerlendirilmesi, 21.Yüzyıl Dergisi, Haziran 2010, Sayı:18, s.49-56.
Sırat Köprüsü Kadar Zorlu Geçiş, 21.Yüzyıl Dergisi, Temmuz 2010, s. 65-72.
Rusya Federasyonu’nun Yeni Askeri Doktrini Bir Tepki Belgesi mi?MSI, Sayı: 054, Nisan 2010, s. 48-54.
Protokoller, “Soykırım Tasarısı” ve Türkiye-Ermenistan İlişkileri, Türk Yurdu Dergisi,
Kırgızistan Yol Ayrımında: Demokrasiye mi, Otoriterizme mi? 2023 Dergisi, Yıl:9 Sayı:109.
Herkesin Sınıfta Kaldığı Ders: Kırgızistan Olaylarında Okunması Gerekenler, 2023 Dergisi, Temmuz 2010, Sayı: 111, s. 54-58.
Medvedev’in “Eksen Kayması”: Ne Kadar Kayabilir ki? 21.Yüzyıl Dergisi, Ağustos 2010, Sayı:20, s. 39-48.
Rusya’nın Balkanlar Politikasının Bazı Hususları, 2023 Dergisi, Ağustos 2010, Sayı:112, s. 54-59.
Kilise Savaşları: Moskova-Kiev-İstanbul, 21. Yüzyıl Dergisi, Eylül 2010, Sayı: 21, s. 31-38.
Kafkasya’daki Silahlanma Rusya-Türkiye İlişkilerinin Neresinde? 21. Yüzyıl Dergisi, Ekim 2010, Sayı: 22, s. 21-28.
Kırgızistan Seçimleri Demokratikleşmeye Vesile Olabilir mi? 21. Yüzyıl Dergisi, Kasım 2010, Sayı: 23, s. 8-10.
Ermenistan'da Anayasal Dönüşüm Süreci ve Anayasanın Temel Özellikleri, Ermeni Araştırmaları Dergisi, Sayı: 36, Terazi Yayıncılık, Ankara Kasım 2010, s. 191-218. 
Qırğızıstanda demokratik transformasiya cəhdi, Analitik Baxış, Say:4, SAM,  s. 22-28.
Rusya'nın Afganistan Politikasında Belirsizlik, 21. Yüzyıl Dergisi, Ocak 2011, Sayı: 25, s. 39-45.
Gözetlemeye Devam: Gebele Radar Üssü’nün Modernizasyon, EkoAvrasya, Yıl:4, Sayı: 14, Bahar 2011, s.36-37.
Türkiye-Ermenistan İlişkileri ve Rusya’nın Tutumu, 21. Yüzyıl Dergisi, Şubat 2011, Sayı: 26, s. 15-21.
Rusya: Olgular ve Tahminler Işığında, Mart 2011, Sayı: 27, s. 45-51.
Mağrip’ten Esen Rüzgarın Rusya’da ve Güney Kafkasya’da Etkileri, 21. Yüzyıl Dergisi, Nisan 2011, Sayı: 28,  s.39-46.
 
 
 -       Aktarma ve Çeviri
Sergey Yatsenko, Vusunlar, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:1, Ankara 2002, s. 776-781. (Rusçadan çeviri)
 Nikolay Bokovenko, Tagar Kültürü, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:1., Ankara 2002,s. 518-525. (Rusçadan çeviri)
Sergey G.Skobelev, Vladimir N.Nechiporenko, Stepan V.Pankin, Arkeolojik Kaynaklara Göre Orta Yenisey Kırgızları, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:2., Ankara 2002, s. 391-396. (Rusçadan çeviri)
Boris İ.Marşak, Türkler ve Soğdlular, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:2., Ankara 2002, s. 170-178. (Rusçadan çeviri)
İrina F.Popova, Orta Asya Türkleri ve Erken Tang Çin Devleti, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:2., Ankara 2002, s. 127-132. (Rusçadan çeviri)
Yuriy F.Buryakov, Eski ve Orta Çağ Dönemlerinde Büyük İpek Yolu Üzerinde Orta Asya Türkleri, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:3., Ankara 2002, s. 234-242. (Rusçadan çeviri)
Yunus Nesibli, Orta Çağ Gürcü Kaynaklarında Türkler, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:4., Ankara 2002, s. 722-730. (Rusçadan çeviri)
Svetlana İ. Valiulina, İdil Bulgarlarında Cam Sanatı, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:6., Ankara 2002, s.55-62. (Rusçadan çeviri)
Yuriy F. Buryakov, Timur, Timurlular ve Bozkırın Türk Göçebeleri, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:8., Ankara 2002, s. 534-539. (Rusçadan çeviri)
Talaybek Koyçumanov, Temirbek Bobuşev, Sovyet Sonrası Orta Asya Geçiş Ekonomilerinin Sorunları ve Entegrasyonun Geleceği, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:19., Ankara 2002, s.15-23. (Rusçadan çeviri)
Kamil Veli Nerimanoğlu, Azerbaycan’ın Devlet Dili Siyaseti, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:19., Ankara 2002, s.244-251. (Azerbaycan Türkçesinden aktarma)
Aman Hanberdiyev, Türkmenistan’da Eğitim ve Bilgisayar, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:19., Ankara 2002, s. 815-827. (Rusçadan çeviri)
Ovez Gündogdiyev, Türkmenlerde Savaş Sanatı ve Silahlar (VI-XVI. yy.), Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:19., Ankara 2002, s.828-833. (Rusçadan çeviri)
Rafael Muhammetdinov, Boşevizm, “Milli” Komünizm ve M.Sultan Galiyev Fenomeni, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:18., Ankara 2002, s.843-853. (Rusçadan çeviri)
Djenish Djunushaliev, Kırgızistan’da 1916 İsyanı, Türkler (Editörler: Hasan Celal Güzel, Kemal Çiçek, Salim Koca), Cilt:18., Ankara 2002, s.627-630. (Rusçadan çeviri)
S.Oboznov, Rusya ve Latin Amerika BM`de: İşbirliği Sorunları ve Geleceği, Avrasya Dosyası, BM Özel, İlkbahar 2002, Cilt:8, Sayı:1, s. 225-237. (Rusçadan ceviri, A.İsayev ile birlikte).
Nursultan Nazarbayev, Krizin Anahtarları, Stratejik Analiz, Cilt:10, Sayı:110 Haziran 2009, s. 89-95.
21. Yüzyıl Türkiye Buluşmaları

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Bojidar Çipof   - 14-07-2020

Helenizm için Ayasofya

Son birkaç haftadır gündemin baş sıralarında bulunan Ayasofya ile ilgili yüzlerce yazı yazıldı ancak bazı hususlar hiç irdelenmedi. Bu makalemizde üzerinde çokça makaleler yazdığımız Ayasofya konusunu Helenizm ayağından ele alarak sunuyoruz.