< < Türkmenistan’ın İhraç Yönleri Değişiyor mu?


Türkmenistan’ın İhraç Yönleri Değişiyor mu?

Yazan  31 Ekim 2010
2009’da Türkmenistan’dan doğal gaz alımını kesen Rusya, bu yıl da alımı sınırlı tutacaktır. Buna karşılık son dönemde Türkmenistan, doğal gaz akımlarını giderek daha fazla oranda İran ve Çin’e doğru yöneltmektedir.

20-21 Ekim 2010 tarihlerinde Rusya Devlet Başkanı Dmitriy Medvedev Türkmenistan'ı ziyaret etti. İki ülke arasındaki ilişkiler Nisan 2009'da Türkmenistan-Rusya doğal gaz boru hattında bir patlamanın meydana gelmesinden sonra bozulmuş, o günden bu yana Rusya, ilişkilerin düzeltilmesi için çaba sarf etmiştir.

2009'dan önce Rusya her yıl Türkmenistan'dan yaklaşık olarak 40 ila 50 milyar metreküp arasındaki miktarda doğal gaz satın alıyordu. Rusya'nın Avrupa ülkeleriyle yaptığı anlaşmaları gerçekleştirebilmesi açısından Türkmen gazının hayati bir önemi vardı. Fakat 2009'da Avrupa doğal gaz talebinin azalması, Rusya'nın o yılki Türkmen doğal gazına olan ihtiyacını ortadan kaldırmıştı. Türkmenistan'dan doğal gaz alımını kesen Rusya, Türkmenistan tarafının iddiasına göre, yukarıda değinilen boru hattı patlamasına sebep olmuştu. Rusya'ya doğal gaz akışının durması üzerine Rusya'yı bertaraf eden projelere (mesela Nabucco) Türkmenistan'ın ilgisi artmıştı. Bunu engellemek adına Rusya, Türkmenistan'dan doğal gaz alımını tekrar başlatmak amacıyla görüşmeler yapmıştı. Bu görüşmelerin sonucunda 2010'dan itibaren Rusya, Türkmenistan'dan yılda 10 ila 30 milyar metreküp arasında doğal gaz almayı taahhüt etmiştir. Ne var ki, son görüşmelerin sonucunda yapılan açıklamalar, 2010 içerisindeki alımlar mümkün olan en düşük düzeyde, yani 10-11 milyar metreküp olarak gerçekleştirileceği yönündedir.

Rusya ve Türkmenistan Devlet Başkanları'nın görüşmesinin diğer bir sonucu, Hazar yanı (Prikaspiyskiy) doğal gaz boru hattı projesinin durdurulmasıdır. Söz konusu proje, Rusya'nın Türkmenistan'dan ek 30 milyar metreküp doğal gaz alımını ve yeni boru hattının inşasını öngörüyordu. Ne var ki, Avrupa doğal gaz talebinin düştüğü bir ortamda bu projeye olan ihtiyaç şimdilik ortadan kalkmıştır.

Bu süre içerisinde Türkiye üzerinden Avrupa'ya geçmesi planlanan Nabucco boru hattı projesinin de devamlı olarak ertelendiği ve son dönemde Türkmen gazından ziyade Azerbaycan ve Irak gazının gündemde olduğu belirtilmelidir. Son Rusya-Türkmenistan görüşmelerinde Avrupa'nın önceki yıllara nazaran doğal gaz ihtiyacının düşmesini göz önünde bulunduran Rus yetkililer Nabucco'nun gerçekleştirilmesine şüpheyle baktıklarını ifade ettiler. Ne var ki, aynı zamanda Rusya tarafı, aynı Avrupa piyasasını hedefleyen yeni doğal gaz boru hattı projelerini (Kuzey Akım ve Güney Akım) gerçekleştireceklerini belirtmektedir. Dolayısıyla Avrupa'ya uzanacak yeni doğal gaz boru hatları konusunda Rusya'nın ekonomik çıkarlardan ziyade, stratejik hesaplamalar içerisinde olduğu, Avrupa doğal gaz piyasasındaki ağırlığını korumaya çalıştığı söylenebilir.

Rusya bir yandan stratejik amaçlarla Türkmenistan'ın Avrupa'ya yönelmesini engellemeye çalışmaktadır. Medvedev'in son Türkmenistan ziyareti sırasında Rus yetkililerinin TAPI (Türkmenistan, Afganistan, Pakistan, Hindistan) doğal gaz projesine destek verebileceklerini açıklaması da bu bağlamda değerlendirilebilir. Güvenlik ve coğrafi sebepler nedeniyle gerçekleştirilmesi zor olan bu projeye ilgi gösteren Rusya, Türkmenistan'ın Nabucco ilgisini azaltmayı hedefliyor olabilir. Diğer yandan, bir şirket olarak Gazprom, kendi doğal gazına talebin düştüğü bir ortamda, karsız hale gelen Türkmenistan gaz alımını sınırlandırmak istemektedir. Açıktır ki, bu kısa vadeli ekonomik amaç stratejik amaçla çelişmekte ve Türkmenistan'ı yeni piyasalar ve yeni ulaştırma yollarını aramaya itmektedir.

Nitekim Aralık 2009'da açılan Türkmenistan-Çin boru hattının kapasitesinin artırılması için çalışmaların başladığı belirtilmektedir. Mevcut kapasitesi 30 milyar metreküp olan bu hattın daha bu kapasiteye bile ulaşamadığı bir ortamda, ek yatırımla 40 milyar metreküplük kapasiteye ulaştırılması planlanmaktadır. Bunun yanı sıra, 2010'un başında yeni Türkmenistan-İran doğal gaz boru hattının devreye girmesi, Türkmenistan'ın İran'a ihraç ettiği doğal gaz miktarını 8'den 20 milyar metreküpe çıkmasına imkan tanımaktadır. Sonuç olarak Rusya-Türkmenistan doğal gaz işbirliğinin bozulmasından Çin ve İran'ın faydalandığı, buna karşılık Nabucco'ya Türkmen gazının dahil edilmesi konusunda herhangi bir ilerlemenin yaşanmadığı kaydedilmelidir.

 

Anar Somuncuoğlu

Anar Somuncuoğlu 1975 yılında Kazakistan’da doğdu. Orta öğrenimini Kazakistan’da tamamladıktan sonra TC MEB burslusu olarak Türkiye’ye gelen Somuncuoğlu, 1997’de Gazi Üniversitesi İİBF Ekonometri Bölümü’nden mezun oldu. 2000 yılında Hacettepe Üniversitesi İktisat yüksek lisans programından mezun oldu. 2009’da Ankara Üniversitesi Uluslararası İlişkiler doktora programından mezun oldu. 1999 ile 2011 yılları arasında ASAM, TUSAM, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü gibi önde gelen Türk stratejik araştırma merkezlerinde Rusya ve Orta Asya uzmanı olarak çalıştı. 2011’den itibaren Hacettepe Üniversitesi İİBF Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde öğretim görevlisi olarak çalışmaktadır. 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü’nün danışmanı ve HÜSAM (Hacettepe Üniversitesi Stratejik Araştırmalar Merkezi) danışma kurulu üyesidir.   

 ULUSLAR ARASI KONFERANSLARDA SUNULAN TEBLİĞLER

“Economic Development of Turkey”, The 2011 KAPA International Conference, Pusan, Güney Kore, 30 Nisan 2011.

“Транзитология и баланс сил в Центральной Азии: Правительство США как часть транзитологического сообщества”, Birinci Avrasya Siyaset Bilimcileri Kongresi (Первый Евразийский Конгресс Политологов, Альянс политологов Казахстана), Almatı, Kazakistan, 13 Mart 2011.

“Transformation of the US Democracy Promotion Policy in Central Asia”, 2nd Central Eurasian Studies Society Regional Conference, CESS (Central Eurasian Studies Society), Ankara, Temmuz 2010. 

“Orta Asya’da Rusya Federasyonu’nun Kültür Politikası”, II. Uluslararası Türk Dünyası Kültür Kongresi, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, İzmir, Mayıs 2010.

 

YAYINLAR

ULUSLARARASI KİTAPLAR VEYA KİTAPLARDA BÖLÜM:

 

“Think-tanks in Central Asia”, Hasan Ali Karasar and Hasan Kanbolat (Ed.), Think-tanks and the Culture of Strategic Thinking in Eurasia, London, Eurasia Critic, expected in 2011.

ULUSAL KİTAPLAR:

Kazakistan ve Özbekistan Ekonomileri: Geçiş ve Büyüme Stratejileri, Ankara, ASAM, 2001.

 

 ULUSAL KİTAPLARDA BÖLÜM:

“Türkistan Cumhuriyetleri’nde Stratejik Düşünce Merkezleri”, Hasan Ali Karasar ve Hasan Kanbolat (Der.), Avrasya’da Stratejik Düşünce Kültürü ve Düşünce Kuruluşları, Ankara, Nobel, 2011’de yayınlanacak.

“Moldova’da “Sessiz Devrim””, Sinan Oğan (Der.), Turuncu Devrimler, İstanbul, Birharf yayınları, 2004, s. 272-289.

‘Hakasya Cumhuriyeti’, Türkler, Cilt 20, Ankara, Yeni Türkiye Yayınları, 2002.

‘Altay Cumhuriyeti’,  Türkler, Cilt 20, Ankara, Yeni Türkiye Yayınları, 2002

‘Saha Cumhuriyeti’, Türkler, Cilt 20, Ankara, Yeni Türkiye Yayınları, 2002.

‘Tuva (Tıva) Cumhuriyeti’, Türkler, Cilt 20, Ankara, Yeni Türkiye Yayınları, 2002.

‘Geçiş Döneminde Özbekistan Ekonomisi’,  Türkler, Cilt 19 Ankara, Yeni Türkiye Yayınları, 2002.

‘The Transition Period of the Uzbek Economy (1991-2000)’,  The Turks, Cilt 6, Ankara, Yeni Türkiye Yayınları, 2002.

‘Republic of Tuva (Tyva)’, The Turks, Cilt 6, Ankara, Yeni Türkiye Yayınları, 2002.

‘Repubilc of Altai’, The Turks, Cilt 6, Ankara, Yeni Türkiye Yayınları, 2002.

‘Rusya Federasyonunda Merkez-Çevre İlişkilerinin Ekonomik Boyutu’, Yılmaz Tezkan (Ed.), Kadim Komşumuz Yeni Rusya, İstanbul, Ülke Yayınları, 2001.

 

ULUSAL HAKEMLİ DERGİLERDEKİ MAKALELER:

“Bağımsızlık Sonrası Kazakistan Cumhuriyeti’nde “Türkiye” ve “Türk” Algısının Geçirdiği Değişim”, Orta Asya ve Kafkasya Araştırmaları, Cilt 2, Sayı 3, 2007, s. 41-70.

 “Rus Ortodoks Kilisesi’nin Eski Sovyet Alanındaki Misyonu”, Karadeniz Araştırmaları, Cilt 1, Sayı 2, 2004, s. 93-107.

“Geçiş Döneminde Kazakistan Ekonomisi”, Avrasya Dosyası, Cilt 7, Sayı 4, Kış 2001-2002. 

“Rusya Federasyonu’nda Merkez-Çevre İlişkilerinin Ekonomik Boyutu”, Avrasya Dosyası, Cilt 6, Sayı 4, Kış 2001. 

“Özbekistan’ın Gelişme Stratejisi”, Avrasya Dosyası, Cilt 7, Sayı 3, Sonbahar 2001. 

 

DİĞER MAKALELER: 

“Kırgızistan’daki Kronik İstikrarsızlığın Anatomisi: İç ve Dış Boyutları”, 21. Yüzyıl, S.23, Kasım 2010, s. 23-30. 

“Rusya’nın Orta Asya Politikasının Ekonomik Boyutu”, 21. Yüzyıl, S.25, Ocak 2011, s. 77-83. 

“Russia’s Afghanistan Dilemma”, Birleşmiş Milletler Türk Derneği Dergisi, S.17, İlkbahar 2008. 

‘Putin Dönemi Milliyetler Politikası ve Tataristan’, Stratejik Analiz, Sayı 31, Ekim 2002. 

“Roma Katolik Kilisesi ve Fener Rum Patrikhanesi’nin Eski Sovyet Alanındaki Faaliyetleri”, Stratejik Analiz, Sayı 28, Ağustos 2002.  

“Putin’in İktidarı: Sovyet Sonrası Rus Siyasi Rejiminin Sağlamlaştırılması”, Stratejik Analiz, Cilt 2, Sayı 24, Nisan 2002.

 Avrasya Ekonomik İşbirliği: Rus Dış Politikasında Yeni Bir Atak”, Stratejik Analiz, Sayı 15, Temmuz 2001.  

“Ukrayna: Avrasya’nın Stratejik Kaderinin Belirlendiği Ülke”, Nazım Cafersoy ile birlikte, Stratejik Analiz, Sayı 15, Temmuz 2001. 

“Putin Usulü Reformlar: Güçlü Devlet, Güçlü Ordu, Güçlü Ekonomi”, Stratejik Analiz, Sayı 13, Mayıs 2001.  

“Rusya Federal Bütçe Yapısı”, Jeoekonomi, Cilt: 2, Sayı: 2-3, 2000. 

“Yol Ayırımında Moldova”, Stratejik Analiz, Sayı 2, 2000.

 

YAZILAR: 

“Orta Asya Enerji Oyununda Asya Devleri”, 2023, Cilt 6, Sayı 66, Ekim 2006. 

“Günümüzde Rusya Türkleri”, 2023, Cilt 6, Sayı 62, Haziran 2006. 

“Enerji Güvenliği ve AB’nin Avrasya Açılımı-2”, Türk Yurdu, C.27, S. 235, Mart 2007.

“Enerji Güvenliği ve AB’nin Avrasya Açılımı-1”, Türk Yurdu, C.27, S.234, Şubat 2007. 

“Türkiye’nin Türkistan Politikasının Temeli Ne Olmalıdır”, Türk Yurdu, C.27, S.233, Ocak 2007. 

“Yeni Gelişmeler Işığında Orta Asya Güvenliği”, Türk Yurdu, Cilt 25, Sayı 216, Ağustos 2005. 

‘Putin in Power: Strengthening the Post-Soviet Political Regime of Russıa’, Turkish News, 30 April 2002.  

‘Putin’s Past and Future in Power: Strong State, Economic Recovery’, Turkish News, 11 Nisan, 2001.  

Mart 2005- Mart 2008 tarihleri arasında Cumhuriyet gazetesinin “Strateji” uluslararası politika ekinde 68 tane yazısı yayınlandı. Bunlardan bazıları: 

“Rusya’nın “Yumuşak Gücü”: Öncelikli Hedef Yakın Çevre”, Cumhuriyet Strateji,  Sayı 147, 23.04.2007 

“AB’den Avrasya’ya “Yumuşak” Yaklaşım”,  Cumhuriyet Strateji, Sayı 137, 12.02.2007 

“AB’nin Enerji Arayışı”, Cumhuriyet Strateji, Sayı 135, 29.01.2007 

“Belarus’a Birlik Baskısı”, Cumhuriyet Strateji, Sayı 133, 15.01.2007 

“Orta Asya’da Birliğin Engelleri”, Cumhuriyet Strateji, Sayı 94, 17.04.2006 

“Yeni Enerji Haritası Çiziliyor”, Cumhuriyet Strateji, Sayı 92, 03.04.2006 

“Orta Asya’da Türk-Rus İşbirliği’nin Koşulları”, Cumhuriyet Strateji, Sayı 73, 21.11.2005 

 “Avrasya’da Denge Arayışları”, Cumhuriyet Strateji, Sayı 55, 18.07.2005

21. Yüzyıl Türkiye Buluşmaları

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Suinbay Suyundikov   - 05-07-2020

ABD ve Taliban Arasında Varılan Tarihi Uzlaşı Neleri Kapsar?

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Mariya Zaharova, ABD ve Taliban arasında varılan tarihi uzlaşı hayata geçirilmesinin yabancı askerlerin Afganistan topraklarından tamamen çekilmesine ve bu ülkede istikrara yol açmasını umduklarını ifade etti.