Rusya’nın Kıbrıs Batağı

Yazan  22 Mart 2013

 

Sırbistan Maliye ve Ekonomi Bakanı Mladjan Dinkiç hafta başında yaptığı bir açıklama ile Sırbistan’ın daha önce Rusya’dan istediği bir milyar dolarlık krediden vazgeçerek sadece 500 milyon dolarlık kredi talebinde bulunduklarını belirtmiştir. [1]Sırbistan’ın Rusya’dan bu talebi elbette Moskova tarafından Panslavizm ve tarihi müttefiklik çerçevesinde değerlendirilecektir. Ki sonucu da bellidir diyebiliriz. Fakat bu noktada aklımıza gelmesi gereken Rusya’dan kredi talebinde bulunan Güney Kıbrıs Rum Kesimi’nin durumu ve Rusya ile ilişkilerindeki son durumdur.  Rusya açısından GKRK sadece jeopolitik ve jeostrarejik konumu açısından değil ayrıca off-shore bankacılık ve enerji alanında da büyük bir öneme sahiptir.

GKRK ve Rusya

Alfred Mahan’ın Deniz Hâkimiyeti Teorisinde de belirttiği gibi bir kara devleti güçlü olabilir, fakat dünya hâkimiyetinin yolu denizlerden geçer.[2] Nitekim bugün dünyanın en büyük kara devleti olan Rusya’da dış politikasında denizlere yönelmektedir. Jeostratejik açıdan büyük bir öneme sahip Kıbrıs, batı’nın olduğu kadar Rusya açısından da önemli bir çekim alanıdır. Bilindiği gibi Rusya, Tartus Limanı’nda bulunan askeri üssü ile Akdeniz’e ulaşmakta ve orta doğu coğrafyasında bulunma şansını elinde bulundurmaktadır.

Soğuk Savaş Döneminde Moskova’nın Kıbrıs politikasındaki başlıca amacı, ABD ve NATO üyesi ülkelerin adadaki etkilerini en alt seviyede tutmak buna karşılık bir bütün olarak Kıbrıs’ın bağımsız ve bağlantısız statüsünü korumaktı.[3]1950’lerden itibaren SSCB Doğu Akdeniz’deki İngiliz ve ABD etkisini zayıflatmak için adanın bağımsız, bağlantısız ve batı karşıtı bir yönde ilerlemesi için her türlü hareketi desteklemiştir ve doğu Akdeniz’de etkin olmaya çalışmıştır.[4]Bu bağlamda Kıbrıs’ta Rus yanlısı olmasa da en azından bağımsız ya da tarafsız bir hükümetin bulunması Rusya’nın birincil tercihi olmaktadır.[5]

Soğuk Savaş sonrası süreçteRusya’nın enerjiyi önemli bir dış politik araç olarak kullanması, Orta Doğu ve Doğu Akdeniz’de de Rusya hem enerji güvenliği hem de stratejik konum olarak mümkün olduğu kadar daha fazla etki sağlamak istediği sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Moskova özellikle 2000 sonrası süreçte düşünüldüğünde enerji kaynaklarının ve bu kaynakların ulaşım hatlarını kontrol eden bölgelere yönelik olduğu görülmektedir. Kıbrıs da Bakü-Tiflis-Ceyhan Boru Hattı, Ceyhan-Süveyş Kanalı gibi Akdeniz’deki önemli petrol tasıma hatlarını denetleyici rol oynamakta olup, Suriye’deki Lazkiye Ve Tartus Limanları; hem Suriye ve hem Rusya için Ceyhan’a ulasan enerji hatlarının kontrolünü sağlayan ve Rusya’nın işbirliği yaptığı ülkelere ulasan deniz güzergâhlarının emniyeti için gelecekte ABD ile yaşanabilecek savaşta çok stratejik bir öneme sahiptir.[6]

Diğer taraftan Rusya açısından GKRK off-shore bankacılıktaki geleneksel yeri açısından[7] önemlidir. Fakat iki ülke arasında bu bağlamda uzun süredir devam eden ekonomik bir ilişki son dönemde karmaşık bir hal almaya başlamıştır. İlk başta olumlu bir seyirde devam eden ilişkilere baktığımızda 2010’da dönemin Rusya devlet başkanı Dmirtri Medvedev, ülke ziyareti esnasında GKRK'de bulunan Rus yatırımlarının yaklaşık 50 Milyar Dolar olduğunu ifade etmiştir.[8] 2004’te AB üyesi olan ve 2008’de Euro bölgesine alınan GKRK, 2011’de Rusya Federasyonu’ndan 2,5 Milyar Euro kredi almıştır.[9] Haziran 2012 başlarında GKRK,  Rusya’dan 5 milyar Euro’luk yeni bir kredi talebinde bulunmuştur.[10]  Rusya, 5 milyar Euro’luk kredi talebine karşı olumlu bir tutumla yaklaşmış fakat Rum basınında, bu kredinin hangi faiz oranıyla, hangi şartlarda verileceği konusu gündeme gelirken dipğer taraftan da Arap Baharı sürecinde özellikle Suriye Krizi kapsamında Rusya’nın Tartus’a bir alternatif oluşturma çabası ve "Rusya GKRK'nin ekonomisini kontrol altına mı alıyor?" endişesi gündeme gelmeye başlamıştır. Nitekim New York Times’ta da bu konu ile ilgili önemli bir haber yer almıştır. Rusya’nın güney Kıbrıs’a olan bu yardımlarının da bir karşılığı olacağına ve bununda jeopolitik müttefiklik noktasında ortaya çıkacağına işaret etmiştir.[11]  Bu makale ile eş zamanlı olarak Alithia gazetesi de “deniz üssü karşılığında 5 Rus milyarı”[12] başlıklı haberinde, Stratfor’un, Rusya’nın Suriye’deki Tartus Limanı’nda bulunan üssünü kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya bulunduğu ve Rusya’nın, güney Kıbrıs’a vereceği 5 milyar Euro’luk kredi karşılığında, adada deniz üssü isteyeceği değerlendirmesinde bulunduğunu öne sürmüştür. Rusya’nın 2009’da Lefkoşa’ya, GKRK'de malı ve bankalarında hesabı bulunan Rus işadamlarının isim listesi karşılığında para verdiği öne sürülmüştür. Analizde dikkat çeken bir konu da Rusya’nın adaya s-300 hava savunma sitemi satmak istediği öne sürülmüş olmasıdır. [13]

Rusya’nın GKRK ile olan ilişkisindeki bu etkenler ve etkiler bir yana Rusya’nın ekonomik sorunlar yaşayacağı ve yamakta olduğu haberlerinin artması, Moskova’nın GKRK vereceği kredi hakkında düşünmesine yol açmıştır. Rus ekonomisinin resesyon riskiyle karşı karşıya oluşu ve yılın ilk yarısında ise ekonomide daralma beklenmesi[14] Rusya açısından dikkate alınması gereken bir noktadır. Diğer taraftan Başkan Putin’in 2012 yılı başkanlık seçimleri öncesinde vaad ettiği ekonomik büyüm e ise beklenenden daha da yavaş gerçekleşmektedir.[15] Rus ekonomisine yönelik olumsuz haberlerin yanı sıra Rusya açısından en büyük darbe ise AB’nin GKRK 10 milyar euro'luk kurtarma paketini onaylaması ile gerçekleşti. 17 ila 20 milyar arasında olduğu hesaplanan kriz için verilen 10 milyar sadece GKRK’nin ihtiyacının yarısını karşılamakta olup kalan kısmın  ise diğer yarısı, Rumların mevduatlarından ve kurumlardan alınacak ağır vergilerle karşılanacak. Ayrıca bankalardaki tüm paralardan yüzde 6,75-9,9, faiz gelirlerinden de yüzde 20 kesinti söz konusu. Bu yardım paketi sonrasında açıklamada bulunan Putin ise paketi “adil olmayan” ve “tehlikeli” bir yaklaşım olarak değerlendirdi.[16] Haberin ardından Rusya Maliye Bakanı Anton Siluanov, yapılacak görüşmelerde Rusya vatandaşlarına ait off-shore hesapları ile ilgili bilgileri isteyeceklerini açıklamıştır. GKRK’deki bankalarında Rus oligarklarına ait hesaplarda 20-35 Milyar Euro civarında bir miktarın bulunduğu öne sürülmekte. Bur durumda Rusya’nın kaybının ise yaklaşık 50 Milyar Dolar’lık bir kaybın yaşanacağı belirtilmekte.[17]

 

Rusya Suriye Krizi sürecinde Suriye’ye alternatif olarak bölgede tutunabilme adına yeni dostluk arayışlarına girişmiştir. Bu süreçte ise Rusya açısından en sorun yaratan Rus ekonomisi olmuştur. Rus ekonomisinin enerji fiyatlarına bağımlılığı Rusya ‘nın en büyük sorunu ve endişe kaynağıdır. Fakat Rusya’nın alternatif gelir kalemi olan silah ihracatı ise özellikle Suriye Krizi sürecinde Moskova’ya bir anlamda rahatlama sağlamaktadır. Nitekim Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsünün (SIPRI) son hazırlanan hazırladığı 2008-2012 arası dönemi kapsayan silah ihracatçısı ülkelerin yer aldığı listede ABD ilk sırayı alırken, Rusya ikinci sırada yer almaktadır. Rusya’nın küresel pazardaki payı ise yüzde 26 olarak belirtilmektedir.[18] Sonuç olarak Rusya GKRK konusunda bölgesel ve milli çıkarları dahilinde hareket etmiş ve GKRK’ni en zayıf noktasından yakalayarak ülkedeki ekonomik krizden yararlanmaya çalışmıştır. Fakat Moskova’nın bu hesabı tam aksi bir istikamete doğru yönelmiştir. Bu noktada ise Rusya Dimyattaki pirince giderken evdeki bulgurdan olma tehlikesi ile karşı karşıya kalmıştır. Diğer taraftan Rusya’nın GKRK’deki varlığını ve nüfuzunu sona erdirmeyeceği aşikardır fakat buradan geri çekilen Rus paralarının bir kısmının Türkiye’ye gelme olasılığı da dikkatlice düşünülmelidir.

 

 

 


[1]Serbia reduces sum it wants to borrow from Russia,  http://english.ruvr.ru/2013_03_17/Serbia-reduces-sum-it-wants-to-borrow-from-Russia/, 17.03.2013

[2]Faruk Sönmezoğlu,Uluslar arası Politika ve Dış Politika Analizi,Filiz Kitapevi,İstanbul,2005, s.541

[3]Ed:Refet Yinanç,Hakan Taşdemir, Uluslararası Güvenlik Sorunları ve Türkiye, Seçkin Yay., Ankra,2002,s331

[4]Refet Yinanç, Hakan Taşdemir,a.g.e.s.332

[5]Sait Yılmaz,” Büyük Güçler ve Kıbrıs”, s.2-3

[6]Yılmaz, “Büyük Güçler ve Kıbrıs”,s.2

[7]Cyprus Drawing Russia’s İnterests, http://www.cyprusgasnews.com/id/?p=620,20.06.2012

[8]Robert Ellis, “Russia and the Cyprus gambit”, http://www.neurope.eu/blog/russia-and-cyprus-gambit,17.05.2012

[11]Dan Bılefsky, “For Rescue Line, Cyprus Prefers a Russian Loan”, http://www.nytimes.com/2012/06/19/world/europe/cyprus-counts-on-its-close-ties-to-russia.html?pagewanted=all,18.06.2012

[12]“Rusya, Kıbrıs Rum Kesimi’nden üs istiyor”, http://www.yenimesaj.com.tr/?haber,656945,22.06.2012

[13]“ Cyprus Drawing Russia’s İnterests”, http://www.cyprusgasnews.com/id/?p=620,20.06.2012

[14]Russia might enter recession in 2013 - Renaissance Capital, http://rt.com/business/russia-might-enter-recession-in-2013-renaisance-capital-315/,15.03.2013

[15]Russian economy fails to expand at Putin’s rate, http://rt.com/business/russia-economy-growth-expectations-173/,12.02.2013

[16]Ruslara ağır Kıbrıs faturası!, http://www.turkrus.com/ekonomi/60124/ruslara-agir-kibris-faturasi-.html,18.03.2013, 'Unfair, Dangerous' Cyprus Deal Whacks Rich Russians, http://www.cnbc.com/id/100562036,18.03.2013

[17]Putin’den AB’nin Kıbrıs’ı kurtarma paketine sert itiraz, http://haberrus.com/economics/2013/03/18/putinden-abnin-kibrisi-kurtarma-paketine-sert-itiraz.html, 18.03.2013, 'Unfair, Dangerous' Cyprus Deal Whacks Rich Russians, http://www.cnbc.com/id/100562036,18.03.2013, Rusya, Rumlardan off-shore bilgilerini istiyor, http://haberrus.com/economics/2013/03/15/rusya-rumlardan-shore-bilgilerini-istiyor.html,18.03.2013, Russia Stocks Sink Most in 4 Months on Cyprus Deposit Woe, http://www.bloomberg.com/news/2013-03-18/russia-stocks-sink-most-in-4-months-on-cyprus-deposit-woe.html

[18]China Replaces UK as Fifth Global Arms Exporter – SIPRI,  http://rbth.asia/news/2013/03/18/china_replaces_uk_as_fifth_global_arms_exporter_-_sipri_45229.html, 18.03.2013

 

Dr. Merve Suna Özel Özcan

 
 
E mail:                                   mervesuna@yahoo.com
 
Eğitim Durumu
 
2010 -                                      Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü
 Siyaset ve Sosyal Bilimler (Yüksek Lisans)
 
2008 - 2011                            Gazi Üniversitesi Edebiyat Fakültesi
Tarih (Çift Anadal programı)
 
Bölüm Bitirme Tezi: Soğuk Savaş Döneminde Türkiye-ABD İlişkileri Kırılma Dönemleri (1960-1965)
 
2006 - 2010                            Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
Uluslararası İlişkiler (Lisans)
 
 
2002-2006                              Fethiye Yabacı Dil Ağırlıklı Lise
 
 
 
Yabancı Diller                                 İngilizce                                            
Rusça (Başlangıç)
Osmanlıca (Orta )
 
 

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Suinbay Suyundikov   - 25-09-2020

Rusya’nın Libya Politikası

Rusya başat bir aktör olarak Orta Doğu sahnesine geri dönmüştür. Bu çalışmada, Rusya’nın Orta Doğu’daki tarihsel varlığı kısaca ortaya konulacak, Arap Baharı sonrası dönemde Rusya’nın bu bölgede Libya’ya yönelik izlediği politikanın değerlendirilecek, hedeflerin ve çıkarları tespit edilecektir. ...