DEĞİŞEN STRATEJİLERİN ODAĞINDA AFGANİSTAN

Yazan  23 Kasım 2009
ABD Devletbaşkanı Barack Obama’nın Afganistan’a yönelik yeni stratejisini 2009 yılı bitmeden açıklayacak olması, ABD’de merak yarattı.

Obama'nın beklentisine göre, vereceği kararla ABD ve NATO Müttefikleri savaşı kazanmak için uygun yolu bulmuş olacaktır.[1] Ancak Afganistan daha önce de büyük güçlerin stratejilerine direnmeyi başaran bir ülke olmuştu. Dolayısıyla Obama'nın Afganistan'a yönelik bu son açılımının nasıl olacağı ve sonuç alıp alamayacağı merak konusudur.

Zor coğrafyası sayesinde tarihinde sık sık güçlü medeniyetlerin sınır noktası olan Afganistan, uzun süren savaşlar sayesinde mücadele gücü yüksek, savaşçı etnik grupların yaşadığı bir ülke olmuştur. 19. yüzyıldan başlayarak uğradığı işgallere direnen topluluklar, ya da zaman zaman ortaya çıkan Afgan devleti, büyük güçler için sıkıntı yaratmıştır. Güçlü ülkeler bu topraklara yayılabilmek için çeşitli stratejiler uygulamış, ancak bunlar başarılı olamamıştır. Stratejik başarısızlıklardan paylarını alan bu güçler 19. yüzyılda İngiltere ve Rusya, 20. yüzyılda ise Sovyetler Birliği ve ABD'dir. ABD'nin ve NATO'nun liderliğinde 2001'de başlayan ama hala çözümlenemeyen savaş, ciddi bir strateji değişikliğini gerektirmiştir.

İngiltere'nin güneyden, Rusya'nın kuzeyden Afganistan'a doğru ilerlemesi, Afganların 19. yüzyılda uzun süreli savaşlara varan direnişine neden olmuştu. İngilizlerin böl ve yönet politikası bu bölgede de başarılı bir şekilde devam ederken, makyavelist davranışlarla buradaki devleti sürekli kendine bağlamaya çalışmıştır. Buna rağmen bazı savaşlar İngilizlerin istediği gitmemiş, İngiliz-Hint kuvvetleri yer yer ağır kayıplar vermişlerdi.

Sovyet birlikleri 1980'de Afgan Hükümeti'ne yardım amacıyla ülkeye girerek işgal etmişlerdi. Mekanize birliklere sahip olan Rusların Afgan Mücahitlerin sert direnişiyle ağır kayıplar vermeleri, Rusların havadan taşıma doktirnini uygulamaya itmişti. Yine de kayıplar devam etmiş, ABD'nin Mücahitlere sattıkları portatif Stinger füzeleri sayesinde Sovyet helikopterler birçok bölgede hava sahalarını kullanamaz hale gelmişlerdi. Kontrol noktalarını tutmak ve havaalanlarını üs edinmek Kızılordu'ya yetmemiş, 13.000 ölü bıraktıktan sonra 1989'da Afganistan'dan tamamen çekilmişlerdi.

ABD, 11 Eylül 2001'dki terör saldırılarına ani tepki olarak Afganistan'daki Rusların daha önce kullandığı yöntemle başlamıştı. Kontrol noktaları, şehirler ve üsleri kullanan ABD belli bölgelerde kontrolü sağladıysa da, dağlık kesimlerde ve Helmand gibi Taliban'ın Pakistan sınırına doğru etkinliğinin arttığı bölgelerde kontrol sağlayamamış ve zaman içinde Kızılordu'nun durumuna düşmüştür. Amerikan piyadelerinin, en küçük bir çatışmada bile yoğun destek ateşine başvurduğu çarpışma kurallarına bağlı kalmaları nedeniyle sivil kayıplar artmış, bu yüzden Afgan Halkı'nın ABD ve müttefiklerine güveni azalmıştır. Bu gelişmeler yeni stratejilerin uygulanması ihtiyacını doğurmuştur.

2009 yılı yeni strateji arayışı tartışmalarla sürerken, yazın Afganistan'daki Amerikan Ordusu Komutanı olarak atanan General Stanley McChrystal, harekât stratejisinde genel bir değişiklik yaparak, daha fazla kayıp verme pahasına sivillerin korunması için bazı çarpışmalarda piyadeye destek sağlanmasını kısıtladı. Afgan Halkı'nın desteğini kazanmaya yönelik bu strateji kısa zamanda Amerikan muharip kayıplarının artmasına neden oldu. Bununla birlikte stratejik bir hedefe varmak için bunun önemli ve zorunlu bir adım olması üzerine alınan bu karar Amerikan Ordusu'nu umutlandırdı. Ancak kayıplar hızla artmaya başlayınca Amerikan kamuoyunda Afganistan'daki Amerikan askeri varlığı da ciddi bir şekilde sorgulanmaya başladı. Hatta Obama'ya olan destek de ilk kez % 50'nin altına indi.[2]

Uygulanması planlanan yeni strateji Amerikan Hükümeti'nin Afganistan'a kaç kişilik bir takviye gönderebileceğine bağlıdır. McChrystal bunun için Pentagon'a dört seçenek sundu. Bunlardan ilki 80.000 kişilik ek bir birliğin bölgeye gönderilerek çatışma yoğun bölgelere konuşlandırılması şeklindeydi. Ancak Amerikan Hükümeti imkân dâhilinde olmayan bu seçeneği hemen reddetti. Hükümet bunun yerine ikinci seçenek olan 40.000 askerin daha gönderilmesi için çalışmayı tercih etti. Kamuoyunun üzerinde en çok durduğu bu plan dâhilinde 10.000 asker Taliban'ın eski başkenti olan Kandahar'da bulunan 3200 Amerikan ve 1600 Kanada askerini takviye edecek. Kandahar ile Pakistan sınırı arasındaki belalı Helmand bölgesinin kuzeyindeki en büyük şehre bu sayıda askerin yığılması son derece anlamlıdır. Çünkü stratejik öneme sahip olan ve Taliban'ın en etkin olduğu bu bölgenin kontrol edilmesi, hem Taliban'ın uyuşturucuya dayalı ekonomisini baltalamak, hem de Pakistan ile arasındaki yolu güven altına almak için gereklidir. Aynı plan içinde şu anda 5000 deniz piyadesinin bulunduğu Helmand'a da 5000 askerin daha eklenmesi mevcuttur. Ayrıca 10.000 askerin de Afgan güvenlik güçlerinin eğitiminin hızlandırılması için görev yapması düşünülmektedir. Planda 5000 askerin de Afganistan'ın Pakistan ile kritik olan doğu sınırının korunması için ayrılması da mevcuttur. Burası Pakistan'ın kontrolsüz aşiretler bölgesiyle komşudur.

Üçüncü bir seçenek 20.000 ile 35.000 arasında bir birliğin gönderilmesi olup, bu durumda eğitmen askerlerin sayıları 5000 ile sınırlı tutulurken, birliklerin çoğu güneydeki Kandahar'a ve Helmand iline yığılacaktır. Ülkede 30.000 askerin konuşlandırılmasının ülkeye külfeti yıllık 20-25 milyar dolar olurken, bunun 20.000 kişilik bir birlik için 21 milyar olduğu söylenmektedir. Bu da düşünülmediği takdirde dördüncü seçenek olarak 10.000-15.000 askerin bölgeye gönderilerek daha çok Afgan güvenlik güçlerinin eğitimine odaklanılacaktır.[3]

Amerikan Ordusu Afganistan'daki savaşta genel stratejinin yanında geleneksel bazı yöntemi de harekete geçirmiştir. ABD'nin Düşük Yoğunlukla Çatışma için kullandığı etkili bir yöntem, kontrgerilla olup, Vietnam ve Irak'ta bunu kullanmıştı. Türkiye'deki koruculuk sisteminin benzeri olan bu yöntemle, Afganistan'da eğitilen milisler Taliban güçlerine karşı çatışmalara girmişlerdir.[4] Ancak bu yöntem genel stratejinin yanında kolaylaştırıcı olmaktan öteye gidecek bir etkinliğe sahip değildir.

ABD'nin Afganistan'a birlik yığması, sayısal olmasa da şekil olarak Vietnam'dakine benzemektedir. Yavaş yavaş artırılan birlik sayısıyla, Taliban kuvvetlerinin kemiği olarak düşünülen 15.000 savaşçının etkisinin kırılması beklenmektedir. Ancak bu savaşçıların verdikleri kayıplara rağmen sayılarının hala aynı olarak tahmin edilmesi Taliban'ın verimli bir askere alma sistemine sahip olduğunu göstermektedir. Zaten çoğunluğun Peştun olması sayesinde Taliban'ın savaşçı kadrosu geniş bir potansiyele sahiptir. Bu durumda ABD'nin daha başarılı bir savaş ile ülke içinde kaybetmekte olduğu kontrolü tekrar artırmaya başlayacağını, ancak bunun Taliban'ı durdurmaya yetmeyeceğini tahmin edebiliriz. Bu yüzden savaşın bir süre daha en azından beraberlik halinde devam edeceğini, ABD ve müttefiklerinin de kayıplarının artacağını söyleyebiliriz. Ancak yeni strateji hangi seçenek olursa olsun, Taliban'ın gücünü Afganistan'da kırmaya yetmeyecektir.



*21. Yüzyıl Enstitüsü ABD Araştırmaları Bölüm Başkanı.

[1] Bkz. Kent Klein, "Obama: Afghanistan Decision Due in Next Several Weeks", 18 November 2009, http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2009/11/mil-091118-voa09.htm [2] Quinnipiac Üniversitesi'nin yaptığı son yoklamada Ekim 2009 başlarında Obama'ya olan % 52'lik destek, Kasım başlarına gelindiğinde % 48'e düştü. Bkz. Kent Klein, "Obama: Afghanistan Decision Due in Next Several Weeks", 18 November 2009, http://www.globalsecurity.org/military/library/news/2009/11/mil-091118-voa09.htm

[3] Yeni strateji seçenekleri için bkz. Elisabeth Bumiller, "In 3 Tacks for Afghan War, a Game of Trade-Offs", New York Times, November 22, 2009, http://www.nytimes.com/2009/11/23/world/asia/23military.html?_r=1&hp

[4] Dexter Filkins, "Afghan Militias Battle Taliban With Aid of U.S", November 21, 2009, http://www.nytimes.com/2009/11/22/world/asia/22militias.html?em

Burak ÇINAR

1973 yılında Ankara'da doğmuştur. Lise eğitimini Ankara Lisesinde tamamlamıştır. 1998 yılında Bilkent üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünden mezun olmuştur.  2000 yılında Atılım üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde Yüksek lisans eğitimine başlayan çınar, buradaki eğitimini tamamladıktan sonra 2003 yılında Hacettepe üniversitesi Tarih  bölümünde başladığı doktora çalışmalarını 2007 yılında tamamlamıştır.

 

YAYINLARI (TüRKçE):

 

n    Yayınlanmamış Doktora Tezi: İkinci Dünya Savaşı'nda Doğu Cephesi ve Türkiye, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hacettepe üniversitesi (2007).

n    Yayınlanmamış Master Tezi: Körfez Savaşı Sonrası Türkiye, Suriye ve Yunanistan'ın Savunma Politikalarının Türk Dış Politikasına Etkileri, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Atılım üniversitesi (2002).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Incorrect Technological Decisions”, Akademik Araştırmalar Dergisi (No: 9-10, Mayıs-Aralık 2001), s.145-177, http://www.academical.org/dergi/MAKALE/9_10sayi/s9cinar1.htm

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Yeni NATO üyesi Doğu Avrupa ülkelerinin Dünya Silah Piyasasındaki Yerleri”, Jeopolitik (Yıl: 1, Sayı: 2,  Bahar 2002), s.128-137.

n    Ulusal Yayın-Akademik: “İkinci Dünya Savaşı'ndaki Silah Teknolojileri'nin Soğuk Savaş'a Etkileri”, Jeopolitik (Yıl: 2, Sayı: 5,  Kış 2003), s.118-127.

, s.147-154.

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Savaş ve çatışmalardaki Amerikan Askeri Kayıpları”, Jeopolitik (Yıl: 3, Sayı: 9,  Kış 2004) s.146-157.

n    Ulusal Yayın: “Irak Savaşı'nda Teknoloji-Ordu-Harekat Bağlantısı”, Stradigma (Sayı: 7, Ağustos 2003) http://www.stradigma.com/turkce/agustos2003/makale_05.html

n    Ulusal Yayın: “Savaş Tarihinde Saldırı-Savunma İlişkisi”, Stradigma (Sayı: 9, Ekim 2003)  http://www.stradigma.com/turkce/ekim2003/makale_07.html

n    Ulusal Yayın: “İnsan, Silah ve Kültür”Panorama (Sayı: 4, Mayıs 2004) http://www.panoramadergisi.com/mayis2004/pf_version.php?id=4

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak'ta Güvenlik Uzak Bir Düş”, Cumhuriyet-Strateji, No: 22, (22 Kasım 2004).

n    Ulusal Yayın-Makale: “ABD İle Başbaşa Gidiyor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 27, (3 Ocak 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak Savaşı'nda Silahların Etkinliği”, Cumhuriyet-Strateji, No: 29, (17 Ocak 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Tarihten Tarihe öğütler”, Cumhuriyet-Strateji, No: 41, (11 Nisan 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Türkiye'deki Tarihi Savaşalanları”, Cumhuriyet-Strateji, No: 50, (13 Haziran 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Gelişmekte Olan Bir ülkenin Savunma Sanayisi Nasıl çökertilir?”, Cumhuriyet-Strateji, No: 58, (8 Ağustos 2005)

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak Savaşı'nda Amerikan Kayıplarının Boyutu”, Cumhuriyet-Strateji, No: 71, (7 Kasım 2005)

n    Ulusal Yayın-Makale: “Kamboçya ve Laos Müdahaleleri Işığında Suriye'ye Askeri Müdahale”, Strateji No: 75, (5 Aralık 2005).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Değişen Savaş Tarzları”, Cumhuriyet-Strateji, No: 80, (9 Ocak 2006).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak'tan çekilme Tartışmaları Hızlandı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 89, (13 Mart 2006).

n    Ulusal Yayın-Makale: “İran'a Olası Saldırı Yöntemleri”, Cumhuriyet-Strateji, No: 156, (25 Haziran 2007).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Saldırı Helikopterlerinin Etkisizliği”, Cumhuriyet-Strateji, No: 165, (27 Ağustos 2007).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Türkiye Bölgesel Düşünmeli”, Cumhuriyet-Strateji, No: 181, (17 Aralık 2007).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Başarı Diplomasiyle Tamamlanmalı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 184, (7 Ocak 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Ortadoğu'da Kaybolan Batı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 186, (21 Ocak 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Irak'tan çekilmek Zor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 189, (11 Şubat 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Rusya İzin Vermez”, Cumhuriyet-Strateji, No: 190, (18 Şubat 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Hükümetin Stratejik Başarısızlığı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 196, (31 Mart 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Sömürü Mantığı Değişmedi”, Cumhuriyet-Strateji, No: 198, (14 Nisan 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Türkiye ‘Kabullere' Zorlanıyor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 201, (5 Mayıs 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Savaşların Yan Etkileri”, Cumhuriyet-Strateji, No: 216, (18 Ağustos 2008)

n    Ulusal Yayın-Makale: “ABD Kayboluyor, Rusya Yükseliyor”, Cumhuriyet-Strateji, No: 217, (25 Ağustos 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Yeni Soğuk Savaşın Şekillenme Süreci”, Cumhuriyet-Strateji, No: 221, (22 Eylül 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Büyük Kedilerin Oyun Yumağı”, Cumhuriyet-Strateji, No: 223, (5 Ekim 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nın Hava Muharebeleri Ve Kayıplar I”, MSI, 2008-36, (Ekim 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Savaş Ve ölüm”, Cumhuriyet-Strateji, No: 225, (20 Ekim 2008)

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nın Hava Muharebeleri Ve Kayıplar II”, MSI, 2008-37, (Kasım 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Gürcistan Savaş Notları”, Cumhuriyet-Strateji, No: 230, (24 Kasım 2008).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Modern Savaş'ın Babası: Gustav Adolf”, Hacettepe üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi (Cilt:25 Sayı:2, Aralık 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Zırhlı Birlikler I”, MSI, 2008-38, (Aralık 2008).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Zırhlı Birlikler II”, MSI, 2008-39, (Ocak 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Emperyalizmin Sınır ülkesi”, Cumhuriyet-Strateji, No: 238, (19 Ocak 2009).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Tarihte üçüncü Güç Ve Orta Asya Enerji Savaşları”, Güvenlik Stratejileri Dergisi, Yıl:4 Sayı:8, Aralık 2008, s.21-43, http://www.harpak.edu.tr/saren/files/GSD/guv_str_sayi_8_aralik2008.pdf

n    Ulusal Yayın-Makale: “İsrail'in Savaş Riski”, Cumhuriyet-Strateji, No: 241, (9 Şubat 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Helikopterler”, MSI, 2008-41, (Mart 2009).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Moğolların İkinci Japonya Seferi: Kyushu 1281”, Hacettepe üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı:10, Bahar 2009, s.37-55.

n    Ulusal Yayın-Akademik: (Yrd. Doç.Dr. Haldun Yalçınkaya ile birlikte) “Blitzkrieg'in İkinci Dünya Savaşı öncesi Uygulaması: Büyük Taarrruz”, Hacettepe üniversitesi, Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi (basım aşamasında).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Afganistan'da Yeni Dönem”, ASAM Güncel Analiz, www.asam.org.tr

n    Ulusal Yayın-Makale: “McNamara'nın Ardından” ASAM Dış Politika Analizi, www.asam.org.tr

n    Ulusal Yayın-Makale: “Obama'nın Mesajı”, Stratejik Analiz (Temmuz 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Deniz Desteği”, MSI (Temmuz 2009).

n    Ulusal Yayın-Makale: “Vietnam Savaşı'nda Nehir Desteği”, MSI (Ağustos 2009).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Roma Ordusu'nun Savaşlardaki üstünlüğü” (basım aşamasında), Doğu Batı.

n    Ulusal Yayın: Amerikan Ordusu'nun Afganistan'daki Etkisizliği, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü, öngörü, Eylül 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3000&kat1=1

n    Ulusal Yayın: “ABD'nin Afganistan'daki Hançer Harekâtı”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Eylül 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3028&kat1=1

n    Ulusal Yayın: “ABD'nin Bölgeden Bölgeye Sıçrama Stratejisi”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Eylül 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3017&kat=1

n    Ulusal Yayın: “ABD'nin Irak'tan çekilmesi”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Ekim 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazararsiv.aspx?yazar=133

n    Ulusal Yayın: “Obama Ve Nobel”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Ekim 2009, http://www.21yyte.org/tr/yazi.aspx?ID=3059&kat1=1

n    Ulusal Yayın: “Yeni Gelişmeler Işığında Amerikan-Rus Satrancı”, 21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü/öngörü, Ekim 2009 (yayın aşamasında).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Bir Savaş Nasıl Yaratılır?”, 21. Yüzyıl, Aralık 2009 (basım aşamasında).

n    Ulusal Yayın-Akademik: “Afganistan Bir Tet Saldırısı'nın Eşiğinde mi? ”, 21. Yüzyıl, Kasım 2009 (basım aşamasında).

 

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Cahit Armağan Dilek   - 15-11-2019

Türkiye-ABD arasına S-400 girdi

Çok kritik, hayati, önemli denilen Trump-Erdoğan zirvesini dağ fare doğurdu diye tanımlamak bile mümkün. Fare bile doğurmadı.