Belucistan’da Artan Siyasal Tedirginlik

Yazan  16 Ekim 2012
Üç yıldır Londra’da sürgünde bulunan Belucistan’ın eski başbakanı Sardar Akhtar Mengal Pakistan’a geri döndü.

Pakistan'a dönüşünün hemen ardından Belucistan'daki siyasi ihtilafı ortadan kaldırmak için altı maddelik planını açıkladı.[1] Sardar Akhtar Mengal'ın altı maddelik planı Pakistan'dan ayrılarak Bangladeş'i kuran Şeyh Mujibur Rahman'ın 1966 yılında gündeme getirdiği altı maddelik planını hatırlatmıştır. Mengal'ın siyasi çözüm içeren bu planını açıklamasının hemen ardından Pakistan Genel Kurmay Başkanı Eşfak Kayani'de silahlı kuvvetler adına bir açıklamada bulundu. Kayani, ordunun Belucistan sorununun çözümünde siyasal çözümü desteklediklerini ancak bu sürecin de anayasal sınırlar içerisinde yapılması gerektiği uyarısında bulunmuştur.[2]

 

 

Sardar Mengal'in Altı Maddesi

 

Sardar Mengal'in altı maddelik çözüm paketine geçmeden önce Belucistan hakkında temel verilere bakılacaktır. Belucistan; Afganistan, Pakistan ve İran arasında fiili olarak bölünmüş bir bölgedir. Topraklarının büyük bir kısmı Pakistan içerisindedir. Pakistan'ın en büyük eyaleti olan ve batı sırını oluşturan bu bölgenin, bu ülke sınırları içerisindeki bölümü 347.190 kilometrekare ve yaklaşık olarak 12 milyon nüfusa sahiptir.[3] Jeostratejik açıdan önemli bir konuma sahip olan Belucistan'ın, Hint Okyanusu'na kıyısı olması ve Hürmüz Boğazı'na yakınlığı nedeniyle hem İran, hem de Pakistan açısından vazgeçilmez bir öneme sahip. Özellikle Pakistan tarafı, ülkenin en geniş kısmını oluşturmasına rağmen oldukça geri kalmıştır ve insanlar yönetime karşı oldukça tepkilidir. Tabii ki, bu ekonomik sıkıntılar etnik farklılık ile birleşince ayrılıkçı talepleri ve hareketlenmeleri canlandırmaktadır.[4]

 

Belucistan'da, Pakistan'ın kurulmasından sonra İngiliz koloni yönetiminde sahip olduğu özerkliğinin 1948'de kaldırılmasından bu yana beş büyük isyan yaşanmıştır. Pakistan'ın 2004 yılından itibaren yaşadığı beşinci büyük Belucistan ayaklanmasına Müşerref yönetiminin müdahalesi sert olmuştur. Merkezi yönetim ile Belucistan Eyaleti arasındaki gerginlik giderek artmış ve Ocak 2005'den itibaren silahlı çatışmaya dönüşmüştür. "2006'da Bugti aşiretinin lideri ve Beluç milliyetçi hareketinin önde gelen isimlerinden Nevab Akbar Bugti'nin bir askeri operasyonda öldürülmesi Müşerref yönetimi ve Belucistan arasındaki çatışma zemininin daha da büyümesine yol açmıştır."[5]

Eylül 2008'de yapılan başkanlık seçimlerinde Asıf Ali Zerdari'nin Cumhurbaşkanı seçilmesiyle çatışmalar azalmıştır.[6] Sürgündeki eski Beluç Başbakan'ı Sardar Mengal'ın Pakistan'a dönüşü ise Belucistan'da durumun normalleşmesi için olumlu bir gelişme olarak yorumlanmaktadır. Pakistan basını, Mengal'ın siyasi önerilerinin ciddiye alınması gerektiği görüşünü savunmaktadır. Ancak, Mengal'ın bu önerisine ihtiyatla yaklaşanlar da var. Bu açıdan Sardar Mengal'ın altı maddelik planını Pakistan'dan ayrılarak Bangladeş'i kuran Şeyh Mujibur Rahman'ın 1966 yılında gündeme getirdiği altı maddelik planıyla karşılaştırılmasına neden olmuştur. Bu durum ise Pakistan'da bölünme endişelerini arttırmaktadır.

 

 

Sardar Mengal'ın siyasi çözüm için önerdiği altı maddeyi şöyle özetlenebilir:

 

 

(1) Beluçlara karşı tüm açık ve gizli askeri operasyonlar bitmeli;

(2) Tüm kayıp kişiler bulunmalı,

(3) ISI ve MI tarafından oluşturulan tüm ölüm mangalarının tasfiye edilmeli;

(4) Beluç milliyetçi partiler ISI ve MI müdahalesi olmaksızın özgür siyasal faaliyetlerine izin verilmeli;

(5) Cinayetler ve kayıplar için sorumlu olanlar cezalandırılmalı;

(6) Çatışma nedeniyle zarar gören binlerce Beluç rehabilite edilmelidir.

 

Pakistan'dan ayrılarak Bangladeş'i kuran Şeyh Mujibur Rahman'ın altı maddesi ise şöyleydi:

 

(1) Pakistan dört bağımsız devletten oluşan bir federasyon olmalıdır;

(2) Federal hükümetin sadece savunma ve dışişleri olmalıdır;

(3) İki ayrı para birimleri olmalı;

(4) Federasyon devletler vergi toplayabilmeli;

(5) Her eyalet ihracat gelirlerini ayrı bir şekilde muhasebe edilmelidir;

(6) Doğu Pakistan'ın kendi paramiliter veya milis gücü olmalıdır.

 

 

Sonuç

 

Sardar Akhtar Mengal'ın altı maddelik planı, Pakistan'dan ayrılan Şeyh Mujibur Rahman'ın 1966 yılında açıkladığı altı maddelik planı akıllara getirmektedir. Bu iki plan karşılaştırıldığında, ortaya konuluş şekli ve Pakistan Ordusu'nun her iki bölgeye yönelik sert tutumunu eleştiriyor[7] olması açısında benzerlik gösterse de içerik açısından ciddi farklılıkların olduğu görülmektedir. Bu bağlamda Şeyh Mujibur Rahman, Pakistan'dan bağımsızlık isterken, Sardar Mengal'ın planında Belucistan'ın Pakistan'a bağlı kalıp kalmayacağı bir uzlaşma ve diyalogun sonucuna bağlanmıştır. Sardar Mengal'ın planı bölgeye yönelik askeri operasyonların sona ermesi, kayıpların bulunması, çatışmalarda zarar gören Beluçların rehabilite edilmesi, siyasi olarak temsil hakkının elde edilmesi, cinayet ve kayıplardan sorumlu kişilerin cezalandırılmasını öngörmektedir. Bu açıdan Mengal'ın planı genel hatlarıyla Pakistan'ın anayasal bütünlük ilkesine uygun bir model görünümü vermektedir.

 

Pakistanlı birçok analiste göre Mengal'in geri dönüşü, Belucistan'da durumu normalleştirmek için umut olarak görülmektedir.Pakistan basını, gerçek ne olursa olsun, Mengal tarafından ileri sürülen tüm makul taleplerin israf edilmeden Belucistan sorununun çözümü adına kabul edilmesi gereken bir fırsat olduğunu savunmaktadır. Bununla birlikte Mengal'in silahlı Beluç örgütlerin Pencaplara yönelik cinayetleri kınaması ve bazı kabileler tarafından dış destekle yürütülen ayrılıkçı faaliyetlerin sona erdirilmesi yönünde güvenceler vermesi gerektiği de dile getirilmektedir.[8]

 


 

*21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü, Güney Kafkasya- İran- Pakistan Araştırmaları Merkezi, Araştırmacı

[1] Khan of Kalat Says Mengal Returned to Pakistan Under a "Deal", The Baloch Hal, September 30, 2012, Çevrimiçi: http://www.thebalochhal.com/2012/09/khan-of-kalat-says-mengal-returned-to-pakistan-under-a-deal

[2] Army to support any 'constitutional' solution to Balochistan unrest: Kayani, Dawn.com,3rd October, 2012, Çevrimiçi:http://dawn.com/2012/10/03/army-to-support-any-constitutional-solution-to-balochistan-kayani

[3] Mehmet Alaca, Beluçların Tarihi, Erişim tarihi: 09.11.2011, Çevrimiçi: (http://www.stratejikgundem.net/index.php?option=com_content&view=article&id=27:beluclarin-tarh&catid=1:culturel&Itemid=3)

[4] Göktürk Tüysüzoğlu, Belucistan Sorunu, Stratejik Boyut, 05.04.2009, Çevrimiçi: (http://www.stratejikboyut.com/haber/belucistan-sorunu--28562.html)

[5] Maleehaa Lodhı, a.g.e, London, 2011, s. 63

[6] Afganistan ve Pakistan'da Yaşanan Gelişmeler ve Uluslar arası Güvenliğe Etkileri, Hazırlayanlar: Armağan Kuloğlu; Sercan Doğan, ORSAM, Rapor No: 31, Mart 2011, s. 102

[7] Najam Sethi, Mengal's six-point agenda, October 01, 2012, Çevrimiçi: http://www.thenews.com.pk/Todays-News-9-135034-Mengals-six-point-agenda

[8] Six points - again!, The Nation, October 04, 2012, Çevrimiçi: http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/columns/04-Oct-2012/six-points-again

 

 

Hakan Boz

bozhakanboz@hotmail.com

Uzmanlık Alanları

Azerbaycan, İran, Pakistan

Biyografi

21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü’nde Araştırmacısı olarak görev yapan Hakan BOZ, Güney Kafkasya-İran-Pakistan Araştırmaları Merkezi'nde çalışmaktadır.

Bununla birlikte hakemli bir dergi olan 21. Yüzyılda Sosyal Bilimler Dergisi ile 21. Yüzyıl Dergi’lerinin sorumlu yazı işleri müdürüdür. Boz, enstitü çalışmalarının Radyo Karedeniz ve Pusula Gazete’siyle koordine edilmesi sürecini de yönetmektedir.

İlk, orta ve lise eğitimini İstanbul’da tamamlamıştır. Üniversite eğitimi için 2005 yılında Erciyes Üniversitesi İletişim Fakültesi’ne girdi. İlk senesinde gösterdiği başarı ile fakültesinde dereceye girerek, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi’ne geçiş yaptı. Lisans eğitimini Gazetecilik Bölümü’nde “Türk Basını’nda Güneydoğu Sorunu” isimli bitirme projesiyle tamamlamıştır.Atılım Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir.

Hakan Boz, Enstitü’deki görevine Eylül 2011’de başlamıştır.

Yabancı Diller

İngilizce

Eserleri

  • Suriye’nin Arkasındaki Cephe: İran, Küçük Orta Doğu: Suriye, Ümit Özdağ (Ed.), Kripto Yayınları, Ankara, 2012; Suriye’nin Arkasındaki Cephe: İran

Makaleleri

  • Hakan BOZ, Şii Hilalinden Direniş Eksenine İran Dış Politikasında Şiilik, , 21. Yüzyıl Dergisi, Aralık 2012
  • Hakan BOZ, Turan Soylu Kavimlerin Kadim Yurdu: İran, 21. Yüzyıl Dergisi, Kasım 2012
  • Hakan BOZ, Karabağ Sorununda Masadaki Seçenek Askeri Müdahale mi?, 21. Yüzyıl Dergisi, Ağustos 2012
  • Hakan BOZ, Ahmet Turan Esen-Turgay Düğen-Alper Özcan21. Yüzyıl Dergisi, Türkiye-Azerbaycan-KKTC Birleşik Devleri, Temmuz 2012
  • Hakan BOZ, Şeytan Üçgeninde Dans: İsrail-Azerbaycan-İran, 21. Yüzyıl Dergisi, Haziran 2012
  • Hakan BOZ, ABD’nin Nükleer Kriz Sendromu: Pakistan, İran Olur mu? , 21. Yüzyıl Dergisi, Mayıs 2012
  • Hakan BOZ, Suriye’nin Arkasındaki Cephe: İran, , 21. Yüzyıl Dergisi, Nisan 2012
  • Hakan BOZ, 2012, İran İçin Savaş Yılı mı?  21. Yüzyıl Dergisi, Mart 2012
  • Hakan BOZ, İran’ın Kuzey Irak Politikaları, 21. Yüzyıl Dergisi, Ocak 2012
  • Hakan BOZ, Belucistan, Orta Asya’nın Kürdistanı mı?, 21. Yüzyıl Dergisi, aralık 2011
  • Hakan BOZ, Azerbaycan Dış Politikasının Manevra Sahaları,2023 Dergisi, Mart 2012, Sayı: 131
  • Hakan BOZ, İran’ın Azerbaycan’daki Asimetrik Savaşı,Ekoavrasya, Kış 2012.        

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Cahit Armağan Dilek   - 13-11-2019

NATO'yu Suriye'ye Sokacaklar!

Türkiye, Barış Pınarı Harekatını başlattıktan sonra ABD ve Rusya ile mutabakatlar imzaladı. Ama PKK/YPG'nin saldırıları durmuyor.