Putin’in Önündeki En Zor Sınav: “Rossiyanin (Rusya Milleti)”

Yazan  19 Şubat 2014

Dağılma sonrası Rusya Federasyonunda mevcut yapının serbest piyasa ekonomisine geçişi ve bu sisteme uygun olarak gerek ülke populasyonunun sınıfsal olarak yeniden şekillenmesi gerekse idari yapının yeni sisteme daha uygun biçimde yeniden yapılandırılması yeni bir gurup aidiyetinin inşasını ve kimlik sorusunuda beraberinde getirmiştir.

Rusya Federasyonunda yeni bir kimlik arayışı her ne kadar yeniden yapılanma süreci ile ortaya çıkan bir olgu olarak görünsede Rusya Federasyonun güncel sosyal yapısı farklı etnik gurupları bir araya getirecek bir mekanizmayı günümüzde mecbur kılmaktadır.

Sovyet Federatif sistemi içerisinde etnik gruplaşmanın aşırı güçlenmesi sadece doksanlı yılların başlarında etnik gruplar arasında ciddi çatışmalar çıkmasına neden olmamış, aynı zamanda günümüz Rusya Federasyonunun geleceğini de tehlikeye sokan problemler arasında önemli bir yer almaktadır.

Bir çok sosyal bilimci, siyasetçi ve araştırmacı günümüz Rusya Federasyonundaki etnik milliyetçiliğin ve etnik guruplar arasındaki problemlerin farkındadır ve bu konularda pek çok araştırmalar yapılmaktadır.

Rusya Federasyonundaki bu sorun bir kimlik problemi olarak ele alınırsa kimlik meselesinin Rus tarihi kadar eski bir olgu olduğu anlaşılır. Diğer bir değişle Rus devlet yapısının gelişimi zaman içerisinde kendi kimlik anlayışınıda geliştirmiştir. 

Rusya Federasyonunun çok uluslu yapısı onun tarihi gelişim süreci içerisinde ortaya çıkmıştır. Çarlık Rusyasının kuruluşundan itibaren devlet’in sınırları sosya-politik dinamikler sonucunda sürekli genişlemiş ve bu genişlemenin sonucunda devletin sınırları genişlemekle beraber Rus olmayan pek çok unsur imparatorluk idaresi altına girmişdir. Bu oluşum şüphesiz idari anlamda sürekli kendini yenilemeye zorlayan bir yenilenme çabasını da beraberinde getirmişdir.

Bu dinamik yapı içerisinde devlet yöneticileri ülke içerisindeki düzenin sağlanması için pek çok idari aygıt geliştirmiş, geliştirilen bu idari yapılanma beraberinde devletin himayesi altındaki nüfus ile arasındaki ilişkiyi tanımlayan farklı bir kimlik anlayışınıda dönemsel olarak farklı şekillerde beraberinde getirmişdir.

Gerek Çarlık Rusyası gerekse Sovyetler Birliği incelenecek olursa yapılan idari reformlar ve bunların sonucunda devletin himayesi altındaki nüfusu tanımlama biçiminin sürekli olarak değiştiği görülmektedir.

Örneğin, Büyük Peter, II. Yekatarina ve I. Aleksander dönemlerinde “Büyük Rus Milleti” veya “Rus Milleti” terimleri ortaya çıkarken, II. Nikolay döneminde “Çok Halklı Millet” ve Sovyet döneminde “Sovyet Halkı” terimleri ortaya çıkmıştır.

Transformasyon süreci sonrası yeni bir ekonomik ve siyasi yapılanmaya geçilmesi ile birlikte vatandaşlık temeline dayanan yeni bir kimlik anlayışınında ortaya konulması kaçınılmaz hale gelmişdir. Vatandaşlık temeline dayanan bir milliyetçilik anlayışının belirmesi ile birlikte de “Rossiyanin” veya “Rusya Milleti” terimleri tartışmaya açılmışdır[1].

Rusya Federasyonu için oluşturulması planlanan bu yeni yapılanma ve inşa edilmek istenen “Rossiyanin” kimliği mevcut sosyal yapı ve ilişkiler gözden geçirildiğinde oldukça zor bir, durum arzetmektedir. Nitekim, tarihsel süreç incelendiğinde Çarlık Rusyasının idari yapılanması ve devletin ideolojik örgütlenmesi tüm farklılıkları içerisine alan bir bütünleşmeden ziyade, egemenliği altındaki nüfusu farklı şekillerde ayrıştıran ve bu şekilde yönetimin sağlanması prensibi üzerine kurulmuştur.

Bu anlayış Sovyetler Birliği döneminde de devam etmişdir. Bu dönem incelendiği zaman her ne kadar kendi içerisinde farklı bir ideolojik yapı ve öngörü barındırsa da Sovyet milletler politikası Alman modeli “etnik-milliyetçi” bir yapıyı benimsemiş ve ülke etnik gurupların ayrı ayrı egemen oldukları ve nüfusa orantılı olarak kurulan pek çok cumhuriyet ve otonom bölgeden oluşan bir idari yapılanmaya gitmişdir.

Devletin geliştirmiş olduğu bu ideolojik örgütlenmeye paralel olarak da Sovyet Bilimler Akademisi “millet” kavramını etno-kültürel bir cemaat olarak tanımlamış ve yurttaşlık ile bir ilişki geliştirmemiştir.

Diğer bir değişle Rusya Federasyonunda yapılmaya çalışılan bu proje Alman modeli olan etnik-milliyetçilikten, vatandaşlık prensibine dayalı Fransız tipi milliyetçiliğe geçiş anlamına gelmektedir.

Bu noktada, bu geçiş pekçok kuramcı ve siyasetçi için oldukça şüphe çekicidir.

Her ne kadar itirazlar ve şüpheler olsada, Rus Bilimler Akademisi Etnografya ve Antropoloji bölümü başkanı Akademik V.A Tişkov etnik milliyetçilikten yurttaşlık temelinde Fransız tipi milliyetçiliğe geçişin mümkün olabileceğini düşünmekte ve geçişi destekleyen aydınların başında gelmektedir. V.A. Tişkova göre; Rusya bir çok milleti bünyesinde barındırmaktadır, bu yüzden çok milletli bu yapının üzerine yeni bir millet inşasının gerekli olmadığını düşünmektedir. V.A. Tişkova göre Rusya Federasyonun da tartışılması gereken konu ortak bir Rusya kimliği ve bu çerçevede yakalanması gereken bir Rusya vatanseverliğidir[2].

Rusya Federasyonunda yeni bir ulusal kimliğin inşasından yana olan V.A. Tişkov için Rusya Federasyonunda tartışılması gereken birleşik bir Rusya vatanseverliğinin temelinin atılması aynı zamanda planlanan bu aideiyetin de temelini oluşturacakdır. Böyle bir temel üzerine ortak bir Rusya kimliğinin inşa edilmesi mümkündür.

Bu kimlik oluşumunun temelini Tişkov “veya-veya” şeklinde değil “ve-ve” şeklinde formüle etmiştir. Bu mantığa göre inşa edilecek kimlik (Rus veya Rossiyane yada Çeçen veya Rossiyanin) şeklinde değilde (Rus ve Rossiyanin veya Çeçen ve Russiyanin) şeklinde olması gerekmektedir[3]

Rusya Federasyonunun geneli düşünüldüğünde her ne kadar dil, din ve kültür gibi bir birleri ile ortak noktaları olmayan bu farklı etnik guruplar, tüm etnik gurupların içerisinde yaşadıkları “vatan” kavramı etrafında bir araya getirilebileceği düşünülebilir[4]

Rusya Devlet başkanı Vladimir Putin’in farklı zamanlarda yapmış olduğu konuşmalar dikkatle incelendiği zaman vatan ve ortak geçmiş gibi olguları nasıl din ve kültür gibi birbirinden farklı etnik guruplar arasında bir bağ olarak kullanıldığı ve oluşturulmak istenen “Rossiyanin” kimliğinin temelini vatan ve ortak geçmiş gibi olguların üzerinde nasıl kurgulandığı görülebilir. 

Bu konuşmalardan bir kaçına kısaca bakılacak olunursa 12 Haziran 2003 yılında “Den Rossii” Rusya Günü bayramında devlet başkanı Vladimir Putin şu ifadeler ile ortak bir vatana duyulan aidiyet duygusunu pekiştirmişdir: “Hernerede doğduysak, hernerede büyüdüysek orası bizim anavatanımızdır. Biz hep birlikte güçlü Rusya halkıyız”.

5 şubat 2003 yılında Çeboksarda düzenlenen bir başka toplantıda ise Vladimir Putin yine ortak vatan kavramı etrafında Rusya kimliğinin pekiştirilmesi hususunda şu cümleleri kullanmışdır. “Bizler Sovyetler Birliği zamanında –Sovyet Halkının birliğini sağladık. Bugün inanıyorum ki Rusya halkına bir millet diyebilmemiz için elimizde yeterince sebep vardır. Benim bakış açıma göre bizler bir bütünüz. Bizlerin ataları bu birlik ve beraberlik için pekçok şey yaptılar. Tüm bunlar bizlerin bugünkü gerçeklerini ve tarihimizi oluşturmaktadır”.

Rusya devlet başkanı Vladimir Putin benzer cümleleri 2005 yılında Kazan şehrinin bininci yıldönümü kutlamalarında da kullanmışdır. Vladimir Putinin Kazanda yaptığı konuşma şu şekilde devam etmektedir. “Kazan olmadan, Tatar kültürü olmadan ne Rusya halkı olabilirdi nede Rus devleti olabilirdi. Yüzyıllardır süren bu birliktelik bugünde sürmektedir[5].

Sonuç olarak, bugün Rusya Federasyonundaki sosyal durum (ülkeye yapılan göç, etnik guruplar arası ilişkiler ...) göz önüne alındığında bir Rusyalı kimliği çerçevesinde ortak bir aidiyetin öne çıkartılması oldukça zor görünmektedir.

Geçmişten ders çıkartan ülke eliti bu durumu ülkenin istikrarını sarsabilecek önemli güvenlik sorunlarının başına oturtmakta ve çözüm için çalışmaktadır.    

 


[1]Тишков В. Что есть Россия и Российский Народ. Pro et Contra. 2007 май-июнь   

[2]Тишков В.Российская нация и российские национальности // Российская нация. Становление и этнокультурное многообразие. /Под ред. В.А. Тишкова; Ин-т этнологии и атропологии им. Н.И. Миклухо- Маклая РАН. М.: Наука, 2011. стр. 19.

[3]Тишков В. XXI век признает права большинства// Русский журнал. 31.05.2011. http://actualcomment.ru/news/29476/ (дата обращения: 25.13.2013)

[4]Тезич М. Дж. Формирование определения российской нации в примордиальном конструктивизме (на примере Бурятии и Тувы). // Вестник Российской Нации. 2013. №1-2 (27-28) С.259-269.

[5]Тишков В.Российский народ:история и смысл национального самосознания. Институт этнологии и антропологии им. Н.Н. Миклухо-Маклая РАН. – М.:наука, 2013. стр. 300.

Mustafa Can Teziç

Eğitim:

Lisans

Bilkent Üniversitesi

İktisadi İdari Bilimler Fakültesi

Uluslararası İlişkiler Bölümü (2002)

 

Yüksek Lisans

Orta Doğu Teknik Üniversitesi

Sosyal Bilimler Enstitüsü

Avrasya Çalışmaları (2006)

 

Doktora

St. Petersburg Devlet Üniversitesi

Sosyoloji Fakültesi

Sosyoloji Teorisi ve Tarihi Bölümü (2013)

 

Bildiği Diller:

Rusça

İngilizce

Türkçe

 

İlgi Alanları:

Sibirya, Arktik Bölge, Primordialism

 

Yayınları:

Rus Yüksek Onay Komusyonu (Высшая аттестационная комиссия ВАК) İndeksinde Taranan Makaleleri:

Тезич М. Дж. Конструирование национальной идентичности у народов южной Сибири в период трансформации // Вестник Санкт-Петербургского университета. Серия 12. Психология. Социология. Педагогика. 2011. Выпуск 2. С. 293-298. (Перечень ВАК).

Тезич М. Дж. Языковая политика и ее роль в формировании строительства в Тувинской народной республике (Тану-Тува) в 1921-1944 гг. // Общество, среда, развитие.  2012. № 4. С. 131-134. (Перечень ВАК)

Тезич М. Дж. National language as republican politic and the language preferences of the students in Republic of Tuva. // Общество, среда, развитие.  2013. № 1. С. 138-143. (Перечень ВАК)

Тезич М. Дж. Языковая политика и ее роль в формировании нации в Бурятской АССР 1923-1938 гг. // Общество, среда, развитие. 2013. № 2. С. 131-134. (Перечень ВАК)

Тезич М. Дж. Национальный язык как ресурс конструирования этнической идентичности в молодёжной среде на примере в республики Бурятия. // Общество, среда, развитие.  2013. № 3. С. 145-149. (Перечень ВАК)

Тезич М. Дж. Роль религии в формировании этнокультурной традиции и ее влияние на этническую идентичность молодежи на примерах Республик Бурятия и Тыва. // Вестник Бурятского Научного Центра Сибирского Отделения Российской Академики Наук. 2013. № 1 (9).С. 151-158. (Перечень ВАК)

Тезич М. Дж. Формирование определения российской нации в примордиальном конструктивизме (на примере Бурятии и Тувы). // Вестник Российской Нации. 2013. №1-2 (27-28) С.259-269. (Перечень ВАК)   

Тезич М. Дж. Рассмотрение русской (советской) теории этноса через констуриктивускую перспективу «примордиальный конструктивизм»  Общество, среда, развитие.  2013. № 4. С.109-113. (Перечень ВАК)   

 

Diğer Ulusal ve Uluslar Arası Hakemli Dergilerde Yayımlanan Makaleleri:

Teziç M.C. Buryatya Örneğinde Primordial Bir Olgu Olarak Dil ve Moğol Dil Sahası // Modern Türklük Araştırmaları Dergisi. 2013 Cilt 10, Sayı 3.S 60-77.

Teziç M.C. 1900-1919 Yılları Buryatya Örneğinde Primordial Bir Olgu Olarak Grup Aidiyeti, Coğrafya ve Moğol Dünyası // Modern Türklük Araştırmaları Dergisi. 2013 Cilt 10, Sayı 4.S 71-93.

Тезич М. Дж.Может ли понятие «единого отечества» быть основой гражданской идентичности «россиян»? // Общество: социология, психология, педагогика. Краснодар. 2012. № 3. С. 39-45.

Тезич М. Дж.«Примордиальный конструктивизм» как теоретико-методологическая основа исследования этнической идентичности // Современная социологическая методология – от теории к практике. Сборник научных статей по итогам IIЕжегодной Социологической школы / Под ред. проф. А.О. Бороноева. – Санкт-Петербург, 2012. С. 261-271.

Тезич М. Дж.Ethnic identity problems and prospects the twenty-first century ` Critical analysis ` // НаучныетрудыТывинскогогосударственногоуниверситета. Выпуск VIII. Том I. Кызыл, 2010. С. 165-166.

 

Katılmış Olduğu Konferanslar:

Тезич М. Дж. Развитие Турецкой социологии П.А. Сорокин // П.А. Сороким и современные проблемы социологии. СПБ., 2009.   

Тезич М. Дж. «Примордиальный Конструктивизм» теоретико – методологическое исследование формирования этнос. //Материалы научно-практической конференции VIIIКовалевские чтения.СПБ. 15-16 ноября 2012.

Тезич М. Дж.Термин –Halk-(Хальк) как переплетные примордыальное принадлежность (Между этнической идентичностей и гражданской идентичностей) //Материалы научно-практической конференции VIIIКовалевские чтения. СПБ. 15-16 ноября 2013.

Тезич М. Дж. Роль шаманизм в формировании этнокультурной традиции и её влияние на этническую идентичность молодёжи на примерах республик Бурятия и Тыва. // IXМеждународная конференция «сибирские чтения» грани социального:антропологические перспективы исследования социальных отношений и культуры. Музей антропологии и этнографии имени Петра Великого (Кунсткамера) Российской Академии Наук. Отдел этнографии Сибири. СПБ. 28-30 Октябрь 2013.

Teziç M.C. Transformasyon sonrası Tuva’da dil politikalrı ve üniversite öğrencilerinin dil tercihleri // Çağdaş Türklük Araştırmaları Sempozyumu. Ankara Üniversitesi Til ve Tarih-Coğrafya Fakültesi. 19-22 Kasım 2013. 

 

Kitapları:

Тезич М. Дж.Социокультурные факторы динамики этнической идентичности Бурятии и Тывы национальные элиты и университетская молодёжь. Lambert Academic Publishing. Saarbrücken Deutschland. 2013. (Yayımlanmış Doktora Tezi)

 

Aktüel Dergilerde Yayımlanan Yazıları:

Teziç M.C. Kolonyalizm kıskacında bağımsızlık mücadelesi veren bir lider Ak Monguş Buyan Badırgı (1892-1932) // 21. Yüzyıl.Ekim 2013.

Teziç M.C. Tuvada bir dönemin kapanışı, yeni bir dönemin açılışı Salçak Kalbakhoryekoviç Toka (1901-1973) // 21. Yüzyıl. Ocak 2014.

21. Yüzyıl Türkiye Buluşmaları

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Gözde Kılıç Yaşın   - 08-07-2020

Kosova-Sırbistan Görüşmelerinde Liderlik Çekişmesi

Kosova-Sırbistan anlaşmazlığı, Balkanlarda sürdürülebilir istikrarın önündeki en önemli engel olarak görülüyor.