Uyuşturucu Ticaretinde Yeni Merkez Suriye

Yazan  16 Haziran 2021

Nisan ayından bu yana Suudi Arabistan, Lübnan, Ürdün ve Orta Doğu'nun başka yerlerindeki büyük uyuşturucu baskınları, bir amfetamin olan uyuşturucu captagonun bölgesel kaçakçılığındaki çarpıcı büyümeyi kanıtlıyor. Captagonda, Orta Doğu dışında az tüketildiği bilinen “yoksul adamın kokain” tüketimi artmış durumda. Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad'ın güç durumdaki rejiminin artık finansal bir yaşam çizgisi olarak narkotiklere güvendiği ifade ediliyor.

Değerlendirmelere göre, Biden yönetimi, Suriye'nin uyuşturucu baronlarının ceza almıyor oluşunu sona erdirmek ve captagonun bölgesel yayılma etkilerini azaltmak için düşük riskli, sağduyulu adımlar atabilir. 

Suriye iç savaşı boyunca Esad rejimi dünyanın önde gelen narkotik kuruluşlarından birine dönüştü.. Haşhaş, başlıca uyuşturucu ihracatı arasında olsa da en kazançlı olan ve Orta Doğu'da eğlence amaçlı tüketilen hafif bir uyarıcı hap olan captagondur. Operasyonel Analiz ve Araştırma Merkezi (COAR) tarafından hazırlanan bir rapora göre, Suriye captagonunun 2020'deki sokak değeri, ülkenin meşru ihracatının beş katı olan en az 3.5 milyar dolardı. Yaygın inanışa göre Suriye'nin uyuşturucu gelirleri imalat tesisleri, yeraltı laboratuvarları ve ihracat imkânları kontrol Esad rejiminin adamları tarafından toplanıyor. Aynı zamanda sektör için kritik olan, ilaçları sentezlemek için gerekli kimyasal öncüleri kaçıran Lübnan Hizbullahı da dahil olmak üzere İran destekli milis gruplarıdır. 

COAR raporunun açıkladığı gibi, narkotik artık Suriye savaş ekonomisinin bir direğidir ve diğer finansal kaynaklar asma üzerinde solmaya devam ederken, uyuşturucu ticaretinin önemi artacağı ve Esad rejimini uluslararası toplumun Suriye'ye yönelik baskı kampanyasına karşı çıkarak ayakta tutacağı düşünülüyor. 

Washington Neden Sessiz? 

Suriye uyuşturucu ticaretinin ilginç yönlerinden biri, bununla yüzleşmek için herhangi bir belirgin ABD stratejisinin olmamasıdır. Captagon, uzun süredir Suriye iç savaşının bölgesel bir sonucu olarak kabul ediliyor. Temmuz 2020 yılında İtalyan liman yetkilileri ele captagonun Suriye’ye getirisi bir $ 1,1 milyar. Öte yandan Suriye uyuşturucu ticaretinin Avrupa'ya yayılmasına rağmen, ABD ve müttefikleri net bir gündem belirleyemediler. 

Doğu Avrupa, Türkiye ve Orta Doğu'daki son captagon ticareti nedeniyle yakalananların ABD yetkilileri tarafından paylaşılan istihbaratla yakalandığına inanılsa da, bu yakalamalar fark edilebilir bir stratejiyi temsil etmiyor. Bu arada, uyuşturucu ticareti bölgeyi istikrarsızlaştırdığı için Suriyeli narkotik girişimciler kendilerini zenginleştirmeye devam ediyor. Suriyeli uyuşturucu kaçakçıları ile Ürdün sınır güçleri arasında Mayıs ayı başlarında çıkan çatışmalarda en az üç kişi hayatını kaybetmişti. Buna ek olarak BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi, Irak'ta da gelişen captagon ticareti konusunda uyardı. 

Captagon ticaretinin bölgesel etkisi hiçbir yerde Suriye ile dağlık bir sınırı paylaşan ve kaçakçılık yollarıyla dolu Lübnan'dan daha büyük olmadı. AB, “iki ülke arasındaki suç bağlarını güçlendirmek” olarak tanımladı. Lübnan'ın bölgesel captagon ticaretine karışması, çökmekte olan ekonomisini endişe verici bir uçuruma getirdi. 

Nisan ayı sonlarında Suudi İçişleri Bakanlığı, Cidde'deki yetkililerin Lübnan'dan gelen narların içine gizlenmiş 5 milyondan fazla captagon hapını ortaya çıkarmasının ardından Lübnan'dan meyve ve sebze ithalatını yasakladı. Beyrut'taki yetkililer, sevkiyatın komşu Suriye'den geldiğini iddia ederek yasağı protesto etti. Suudi Lübnan büyükelçisi daha sonra yaptığı açıklamada 2020 nin başından bu yana sadece Cidde'deki yetkililerin Lübnan'dan gelen tarımsal ürünlerde gizlenmiş 57 milyondan fazla captagon hapına el koyduğunu bildirdi. Hapların piyasa değeri 1 milyar doları aşabilir, bu da Lübnan'ın kendi uyuşturucu kaçakçılığı endüstrisinin de hızla genişlediğini gösteriyor. 

'İsim ve Utanç' 

Ülkenin hırpalanmış ekonomisi ve uluslararası izolasyonu göz önüne alındığında, kritik bir finansal kaynak olarak gördüğü Suriye uyuşturucu ticaretine yalnızca Esad rejimi son verebilir. COAR'ın açıkladığı gibi Esad'ın bu konumu Batı ile gelecekteki müzakerelerde bir koz olarak kullanması muhtemeldir. Bununla birlikte, ABD cezasızlık iklimini sona erdirmek için şimdi basit adımlar atabilir. ABD'li yetkililer, Suriye'nin uyuşturucu kaçakçılığıyla ilgili çok sayıda eyleme dönüştürülebilir bilgiye sahip. Yetkili ile yapılan röportajda, yasadışı finansman ve uyuşturucu ticareti konusunda bilgili araştırmacılar, bir “isim ve utanç” kampanyasının Suriye'nin captagon endüstrisine gereğinden fazla dikkat çekebileceğini belirtti. Kamuya yapılan açıklamalar, şu anda misilleme korkusuyla paha biçilmez verilerle öne çıkmakta isteksiz olan ülke içindeki kilit bilgi kaynakları üzerindeki baskıyı da azaltabilir. Bu tür bilgiler, uyuşturucu ticareti hakkında çok ihtiyaç duyulan araştırmalar için hayati öneme sahiptir ve daha iyi yaptırım sonuçlarını destekleyebilir. 

Özel Tanımlamalar 

Yaptırımlar her derde deva değil. ABD'nin Suriye'deki zorlayıcı yaptırımlara aşırı güvenmesi, yardım dağıtımını karmaşık hale getirdi ve insani yardımların sürekli olarak yetersiz kalması nedeniyle sivil nüfusa zarar verdi. Bununla birlikte, bilinen büyük uyuşturucu kaçakçılarına yönelik yaptırımlar, bu tür riskleri çok az taşır. Ayrıca, bölgenin gelişen narkotik endüstrisine karşı koymak için net bir ABD gündemi oluşturmanın ilk adımıdır. Suriye Yaptırımlar Programı ve Sezar Yasası geniş yaptırım yetkisi verirken, uluslararası uyuşturucu kaçakçılarını hedef alan Kingpin Yasası daha dar bir şekilde uyarlanmıştır ve amaca uygundur. 

Lübnan’dan Destek

Suriye'nin kendisi dışında hiçbir ülke Suriye iç savaşından ve bölgesel uyuşturucu ticaretinden Lübnan'dan daha fazla olumsuz etkilenmemiştir. Lübnan Silahlı Kuvvetleri (LAF), narkotikle mücadele operasyonlarının temel taşı ve stratejik ABD çıkarlarının potansiyel garantörüdür. LAF, Lübnan'ın benzeri görülmemiş ekonomik çöküşü onu ciddi şekilde zayıflattığı için şimdi tehlikede. 

ABD bugüne kadar LAF'a sınır denetimi ve narkotikle mücadele kapasitesi de dahil olmak üzere milyarlarca dolar yardım sağladı. Bu tür destek gıda tayınları, yakıt ve lojistik yardım dahil olmak üzere LAF'ın temel işlevlerini korumak için askeri olmayan destek zorunludur. LAF'ın ABD'de muhalifleri var, ancak Lübnan'ın mezhepsel parçalanmasına karşı bir siper olarak görülmelidir. Geçmişte, LAF'ın Hizbullah ile olan karmaşık ilişkisi Washington'da gerginliğe neden oldu. Bununla birlikte, pragmatik bir ABD politikası, LAF'ın Hizbullah'ın güçlü silahlı kanadını gerçekçi bir şekilde dizginleyemese de, LAF'ın ABD desteği olmadan İran destekli gruba karşı bir denge unsuru olarak kalmaya çalışacağını kabul etmelidir. Ayrıca, Lübnan'daki halk ayaklanmasının Ekim 2019'da başlamasından bu yana, LAF ülkenin yozlaşmış mezhep düzeninin devrilmesini savunan göstericilere karşı aşırı güç kullanmaktan suçlanıyor. Bu suçlamalar ciddi ve endişe verici. Bununla birlikte, LAF geniş çapta popüler olmaya devam ediyor ve tartışmalı olarak Lübnan'ın tek kesişen, çok mezhepli devlet kurumu. Lübnan'daki kriz derinleştikçe, ordu liderliği halk protestolarını zorla dağıtma emirlerine karşı geri adım attı ve bunun yerine LAF'ın temsil etmesi gereken çeşitli Lübnanlı nüfusun tarafını tuttu. 

Zarar Azaltma ve Uyuşturucu Kullanımının Altında Yatan Nedenler 

Son olarak, ABD'nin narkotik karşıtı girişimleri, ABD'nin kendi başarısız uyuşturucu politikalarını ihraç etmemelidir. Captagon'un yaygınlaşması, ABD'yi perişan eden opioid salgınının Ortadoğu'daki bir sonucu olarak görülebilir. Zengin Körfez ülkelerindeki kullanıcılar, çıkmaza giren kamu sektörü işlerinin sıkıcılığından kısmen kurtulmak için captagon kullanıyor. Suriye gibi çatışmalardan etkilenen ülkelerde, bu tür uyuşturucular günlük yaşamı saran sefaletlerden bir sapmadır. İnsancıl bir ABD narkotikle mücadele stratejisi, özellikle son kullanıcıları hedef alan "suçlara karşı sert" kolluk kuvvetleri girişimlerini değil, ruh sağlığı ve psikososyal destek programlamasını, ruh sağlığı danışmanlığını ve bağımlılık tedavisini içermelidir, özellikle de uyuşturucu kullanımına yönelik sert cezalar göz önünde bulundurulduğunda. Uyuşturucu kullanımının temel nedenleri, yaygın işsizlik, siyasi baskı ve nesiller boyu süren sıkıntı da dahil olmak üzere çeşitlidir.

Kaynak: Atlantic Council’da yayınlanan “Narcos: Syria edition—and what the US can do about it” adlı yazıdan çevirilmiştir

Kübra Ünlü

21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü 
Suriye ve Göç Araştırmaları Uzmanı

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Prof.Dr. Alaeddin Yalçınkaya   - 29-07-2021

Yeşil Vatan Tehlikede I

Yeşil Vatan, sadece göze ve gönle ferahlık veren ağaç, bitki örtüsü değildir. Aynı zamanda hayatın vazgeçilmezi oksijendir, sudur, hubutattır, sebzedir, meyvedir, hayvan gıdasıdır, protein kaynağıdır, giyecektir… "Asker midesi üzerinde yürür" vecizesi gereği, vatan savunmasının da olmazsa olmazıdır...