İsrail’in Yükselen Yıldızı: Azerbaycan

Yazan  16 Kasım 2011
İsrail Ulusal Altyapı Bakanı Uzi Landau’nun 11 Kasım 2011’deAzerbaycan’a gerçekleştirdiği ziyaret, uzun süredir tartışılan, Azerbaycan-İsrail işbirliğini yeniden gündeme getirdi.

 

Uzi Landau, resmi temasların sonunda APA'ya verdiği röportajda temel izlenimlerini; "Azerbaycan-İsrail ilişkilerinin hiçbir zaman olmadığı kadar sağlam ve güvenli olduğu"[1] sözleriyle ifade etmiştir. Mavi Marmara baskını sonrasında Türkiye ile ilişkileri gerilen İsrail'in, askeri ve ekonomik işbirliği gibi alanlarda Azerbaycan'la yakınlaşması dikkat çekmiş, "Türkiye'nin Azerbaycan Büyükelçisi Hulusi Kılıç'ın açıkça Azerbaycan resmi yetkililerine mesaj vermesi ve bir yerel televizyonda "Azerbaycan, İsrail ile ilişkilerini yeniden değerlendirmelidir" demesi, Azerbaycan kamuoyunu ciddi boyutta etkilemişti."[2] Ankara'nın Bakü'ye verdiği mesajın ardında kuşkusuz ki kısa bir süre sonra MOSSAD'a yakınlığıyla bilinen Debka'nın internet sayfasında gündeme getirilen Azerbaycan-İsrail askeri ortaklığı konusu olacaktı.

 

Debka'nın internet sayfasında yayınlanan makaleye göre,İran'ın nükleer faaliyetlerini izlemek için Karabağ'da keşif yapan insansız uçağın, Rusya tarafından vurulduğu iddia edilmişti. Makaleye göre Azerbaycan, İsrail'den aldığı insansız hava uçaklarıyla sürekli silahlanmakta olduğu ve askeri kaynaklara göre yaklaşık iki ay içerisinde 60 kadar insansız hava uçağının Azerbaycan tarafından temin edileceği iddia edilmişti.[3]

Fakat bu durum askeri ortaklığın yalnızca başlangıcı olarak yorumlanmaktadır. Batılı kaynaklara göre iki ülke arasındaki insansız hava uçağı alış verişi Erivan ve Tahran'da da büyük rahatsızlık yaratmaktadır.[4] Azerbaycan ve İsrail arasındaki bu ortaklığın temelinde Tel-Aviv'in Karabağ konusunda Bakü'nün yanında yer almasının önemli bir faktör olduğu ileri sürülmektedir. İsrailli Bakan Uzi Landau'nun da APA'ya verdiği röportajda da İsrail'in Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünü desteklediğine dair verdiği mesaj[5] bu durumun kanıtı olarak değerlendirilmektedir. Karabağ sorununda İran'ın Azerbaycan'dan ziyade Ermenistan'a yakın bir konumda bulunması, Azerbaycan-İsrail ortaklığının gelişiminde en doğal itici güç olmuştur. Fakat gelişen Azerbaycan-İsrail ortaklığının tek nedeni Karabağ konusundaki uzlaşı değildir. Her iki ülke ile de bölgesel rekabet içerisinde olan İran'ın İsrail'le olan çatışmacı tavrı bilinmekle beraber özellikle son dönemde İsrail'le askeri ilişkileri gelişen Azerbaycan'a karşı da tazyikleri artmaktadır.

Bu bağlamda Azerbaycan'ın ABD ve İsrail ile askeri ve güvenlik alanlarında; AB ile de enerji ortaklığı alanlarındaki işbirliği Tahran'ı rahatsız etmektedir. Tahran'da Bakü aleyhinde gerçekleştirilen konferanslar, Hizbullah Ensari grubunun lideri Hüccetülislam Behcani'nin Tebriz konsolosluğunun faaliyetlerini durduracağı tehdidinde bulunması, geçtiğimiz Ekim ayında İranlı bir askerin sınır ihlali neticesinde Azerbaycan askeri tarafından öldürülmesi sonucu İranlı Ruhani liderlerin Azerbaycan aleyhinde verdikleri beyanatlar bu rahatsızlığın açık göstergesi olarak ileri sürülmektedir.[6]

Son dönemlerde Azerbaycan iktidarı, Türkiye'nin "İsrail'le ilişkilerine çeki düzen vermesi" konusundaki mesajlarına karşılık Bakü, İsrail'le ekonomik ve askeri ortaklık fikrinde değişiklik göstermemektedir. Azerbaycan iktidarının, Güney Kafkasya'da izlemekte olduğu Türkiye'siz dış politika anlayışı WikiLeaks belgelerinde de yerini almıştır. Belgelerdeki ifadelere göre, "Bakü'nün İran'la ilişkileri oldukça gergindir ve Türkiye ile ilişkilerinde de yeteri kadar sorun bulunmaktadır. Azerbaycan'daki yönetici elitlerin, AKP iktidarı ile bütün parametreleri farklıdır ve karşılıklı olarak birbirlerini sevmedikleri anlaşılmaktadır".[7]

Bu duruma paralel olarak gelişen bir başka durum Azerbaycan-Fransa ilişkilerinde de görülmektedir. Fransız Cumhurbaşkanı Sarkozy'nin Ekim ayı içerisinde Bakü'ye gerçekleştirdiği ziyarette Türkiye aleyhinde sarf ettiği sözlere düşük tonda yanıt verilmesi Azerbaycan medyasında da "Türkiye ayrı, biz ayrı mı ?"[8]tartışmalarının yaşanmasına sebep olmuştu. Azerbaycan-İsrail ilişkileri, bu gelişmeler bağlamında değerlendiren bazı çevreler İsrail'in bölgedeki yeni stratejik ortağının Azerbaycan mı olacağı sorusunu ortaya atmaktadırlar. Ancak, İsrail-Azerbaycan ilişkilerinin Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin yerini alması, Ankara-Bakü eksenine alternatif olması da mümkün değildir. Çünkü, Türkiye-Azerbaycan ilişkileri sadece hükümetten hükümete ilişkiler olmanın ötesinde son 20 yılda üzerine oturduğu tarihsel derinliğine çok boyutlu stratejik derinlik kazandırmış halklar arasında milli nitelikli bir ilişkidir. Türk ve Azerbaycan hükümetler ilişkilerde hatalarda yapsalar son kertede kamuoylarının baskısı, uzun vadeli stratejik menfaatlerin ortaklığı iki başkenti sorunları aşmaya zorlamaktadır.

 


 

[1] İsrail Ulusal Altyapı Bakanı: Azerbaycan'la ilişkiler bizim için Önemli, The First News, 11.11.2011, Çevrimiçi: http://www.1news.com.tr/roportajveyorumlar/20111111051621034.html

[2] Azerbaycan'da İsrail Rüzgarı, Sevil Nuriyeva, Star, 29.09.2011, Çevrimiçi: http://www.stargazete.com/yazar/sevil-nuriyeva/azerbaycan-da-israil-ruzgari-haber-385693.htm

[3] İSRAİLİN AZƏRBAYCANLA SENSASİON HƏRBİ TƏRƏFDAŞLIĞI, Yeni Müsavat, 27.10.2011, Çevrimiçi: http://www.musavat.com/new/G%C3%BCnd%C9%99m/110997-%C4%B0SRA%C4%B0L%C4%B0N_AZ%C6%8FRBAYCANLA_SENSAS%C4%B0ON_H%C6%8FRB%C4%B0_T%C6%8FR%C6%8FFDA%C5%9ELI%C4%9EI

[4]İSRAİLİN AZƏRBAYCANLA SENSASİON HƏRBİ TƏRƏFDAŞLIĞI, Yeni Müsavat, 27.10.2011

[5]İsrail Ulusal Altyapı Bakanı: Azerbaycan'la ilişkiler bizim için Önemli, The First News, 11.11.2011

[6] İrandan gələn təhdidlərin sirri, Bizim Yol, 03.11.2011, Çevrimiçi: http://www.bizimyol.az/index.php?mod=news&act=view&nid=53734

[7] "Rəsmi Bakı Mühasirəni Parisdən Yarır", Yeni Musavat Gəzeti, 14.10.2011, Çevrimiçi: (http://www.musavat.com/new/G%C3%BCnd%C9%99m/110142-R%C6%8FSM%C4%B0_BAKI_M%C3%9CHAS%C4%B0R%C6%8FN%C4%B0_PAR%C4%B0SD%C6%8FN_YARIR)

[8] Elxan Şahinoğlu, "Bu siyasət Azərbaycana yaxşı heç nə vəd etmir", Azadlıq Gəzeti, 13.10.2011, Çevrimiçi: (http://www.azadliq.az/index.php?option=com_content&view=article&id=9289:lbu-siyast-azrbaycana-yax-hec-n-vd-etmirr&catid=337:muesahb2&Itemid=540)

 

 

Hakan Boz

bozhakanboz@hotmail.com

Uzmanlık Alanları

Azerbaycan, İran, Pakistan

Biyografi

21. Yüzyıl Türkiye Enstitüsü’nde Araştırmacısı olarak görev yapan Hakan BOZ, Güney Kafkasya-İran-Pakistan Araştırmaları Merkezi'nde çalışmaktadır.

Bununla birlikte hakemli bir dergi olan 21. Yüzyılda Sosyal Bilimler Dergisi ile 21. Yüzyıl Dergi’lerinin sorumlu yazı işleri müdürüdür. Boz, enstitü çalışmalarının Radyo Karedeniz ve Pusula Gazete’siyle koordine edilmesi sürecini de yönetmektedir.

İlk, orta ve lise eğitimini İstanbul’da tamamlamıştır. Üniversite eğitimi için 2005 yılında Erciyes Üniversitesi İletişim Fakültesi’ne girdi. İlk senesinde gösterdiği başarı ile fakültesinde dereceye girerek, İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi’ne geçiş yaptı. Lisans eğitimini Gazetecilik Bölümü’nde “Türk Basını’nda Güneydoğu Sorunu” isimli bitirme projesiyle tamamlamıştır.Atılım Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde Yüksek Lisans eğitimine devam etmektedir.

Hakan Boz, Enstitü’deki görevine Eylül 2011’de başlamıştır.

Yabancı Diller

İngilizce

Eserleri

  • Suriye’nin Arkasındaki Cephe: İran, Küçük Orta Doğu: Suriye, Ümit Özdağ (Ed.), Kripto Yayınları, Ankara, 2012; Suriye’nin Arkasındaki Cephe: İran

Makaleleri

  • Hakan BOZ, Şii Hilalinden Direniş Eksenine İran Dış Politikasında Şiilik, , 21. Yüzyıl Dergisi, Aralık 2012
  • Hakan BOZ, Turan Soylu Kavimlerin Kadim Yurdu: İran, 21. Yüzyıl Dergisi, Kasım 2012
  • Hakan BOZ, Karabağ Sorununda Masadaki Seçenek Askeri Müdahale mi?, 21. Yüzyıl Dergisi, Ağustos 2012
  • Hakan BOZ, Ahmet Turan Esen-Turgay Düğen-Alper Özcan21. Yüzyıl Dergisi, Türkiye-Azerbaycan-KKTC Birleşik Devleri, Temmuz 2012
  • Hakan BOZ, Şeytan Üçgeninde Dans: İsrail-Azerbaycan-İran, 21. Yüzyıl Dergisi, Haziran 2012
  • Hakan BOZ, ABD’nin Nükleer Kriz Sendromu: Pakistan, İran Olur mu? , 21. Yüzyıl Dergisi, Mayıs 2012
  • Hakan BOZ, Suriye’nin Arkasındaki Cephe: İran, , 21. Yüzyıl Dergisi, Nisan 2012
  • Hakan BOZ, 2012, İran İçin Savaş Yılı mı?  21. Yüzyıl Dergisi, Mart 2012
  • Hakan BOZ, İran’ın Kuzey Irak Politikaları, 21. Yüzyıl Dergisi, Ocak 2012
  • Hakan BOZ, Belucistan, Orta Asya’nın Kürdistanı mı?, 21. Yüzyıl Dergisi, aralık 2011
  • Hakan BOZ, Azerbaycan Dış Politikasının Manevra Sahaları,2023 Dergisi, Mart 2012, Sayı: 131
  • Hakan BOZ, İran’ın Azerbaycan’daki Asimetrik Savaşı,Ekoavrasya, Kış 2012.        

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Cahit Armağan Dilek   - 16-10-2019

SDG/YPG'ye Çifte Koruma Kuşağı

İç politikada zorda olan Trump, kişisel açmazdan kurtulmak için dünya gündeminin en üst sırasındaki Suriye konusunu da kullanıyor. Ama görünen o ki, bunu yaparken de Türkiye'yi de kullanıyor.