Doğu Asya’da Çin-ABD Rekabeti

Yazan  24 Kasım 2011
ABD, Vietnam Savaşından sonra ilk kez Avustralya’ya asker gönderme kararı almış ve resmi ağızlardan Doğu Asya’da varlığını artıracağını açıklamıştır.

ABD'nin Asya'ya Dönüşü:

ABD Başkanı Obama'nın geçen hafta Asya ve Avustralyayı kapsayan gezisi ve alınan kararlar Asya – Pasifik bölgesinde ABD'nin etkinliğini artırmaya yönelik yeni bir politika izlemeye başlayacağının işaretlerini vermektedir. ABD, 21. Yüzyılda dünya ekonomisinin merkezi haline gelmesi beklenen bölgedeki çıkarlarının hayati önemde olduğunu görmekte ve bu bölgeye büyük önem vermektedir. Bölgenin ve dünyanın yükselen gücü Çin bölgede ABD'nin en önemli rakibi ve ortağı olarak görülmektedir. Bölgede önümüzdeki dönemde yaşanacak gelişmeler dünyanın geleceğini belirleyecektir.

Afrika'dan Asya'ya Çin-ABD Rekabeti:

ABD, Asya dışında Afrika'da da Çin ile rekabet halindedir. Son yıllarda Çin'in Afrika ile gelişen ilişkileri ABD'nin bölgede ve dünyadaki etkinliğini etkilemeye başlayan bir vakıa haline gelmektedir.[1] Son dönemde Çin'in Kara Kıta'daki etkinliğinin Zambiya gibi bazı ülkelerde seçim sonuçlarını etkileyecek boyuta geldiği dile getirilmektedir. Bölgedeki Çin yatırımları ve Çinli yatırımcılar önemli bir güç haline gelmekte ve başta ABD Batı'ya önemli bir rakip haline gelmektedirler.[2]

Çin-ABD ilişkilerinde Avustralya:

Çin ve Avustralya ilişkileri son özellikle son on yılda her alanda hızla gelişmektedir. Avustralya, Asya'nın en büyük ekonomisi haline gelen Çin ile ilişkilerini geliştirmeye özen göstermektedir. Ancak ABD Başkanının 16 Kasım'da gerçekleştirdiği ziyaretinin ardından ABD'nin Vietnam savaşından sonra ilk kez Avustralya'da gelecek yıldan itibaren asker bulundurma kararı alması ve Avustralya'nın desteği[3] bölgedeki dengeleri etkileyecek türden görülmektedir.Çin'in bu gelişmeyi sıcak karşılamadığı ve ABD'nin bu hamlesiyle bölge dengelerinin Çin'in aleyhine gelişeceğini düşündüğü görülmektedir.[4] Çin de uzun zamandır Pasifikte bulunan bazı küçük ülkelerle askeri işbirlikleri geliştirme çabası içindedir.[5] ABD'nin Avustralya ile vardığı askeri anlaşma Çin'in bölgede yeni işbirliklerine gitmesine yol açacaktır.

Sonuç:

Özellikle son bir yıl içinde Asya'da yaşanan gelişmeler ABD'nin Irak'tan asker çekmesi ve Bush döneminde Asya'ya azalan ilgilinin Obama ve sonrasında gelecek başkan döneminde artacağı görülmektedir. ABD Irak'tan çekilme, Orta Doğu ve Afrika'da yaşanan Arap Baharı ve politik istikrarsızlıklar ile bu bölgelerde Fransa ve NATO vasıtasıyla büyük güçler bulundurmadan kontrol etme şansına ulaşmış görülebilir. ABD Başkanı ve Dışişleri Bakanının son dönemde yaptığı açıklamalardan ABD'nin önümüzdeki dönemde Asya bölgesine daha fazla yoğunlaşacağı anlaşılabilmektedir.[6] Dünyanın iki büyük gücü olan ABD ve Çin sonu savaşla bitmesi çok muhtemel görülmeyen bir rekabetin içine girmiş bulunmaktadır. Bölgede bulunan ve son dönemde Güney Çin Denizindeki anlaşmazlıklarla gündeme gelen Vietnam, Filipinler gibi görece küçük güçler ABD'nin bölgeye ilgisini ve askeri olarak da bölgede bulunmasını Çin'i dengeleyecek bir unsur olarak görmektedirler bu sebeple de ABD ile işbirliği yapmayı tercih etmektedirler. Doğu Asya'da başlayan bu rekabetin hangi noktaya geleceği Washington'dan çok Pekin'in tavrına bağlı olacaktır. Son dönemdeki büyük ekonomik gelişmesi ve ordusunu modernleştirmesi[7], Çin'in bölge ülkeleri ve ABD için bir tehdit haline gelme potansiyelini ortaya çıkarmıştır. Önümüzdeki dönemde Pekin'in alacağı kararlar en az Washington kadar önemli ve belirleyici olacaktır.[8]


 


 

 

[1] ABD Afrika'daki etkinliğini artırmanın bir yolu olarak 2006'da için Africom'u kurmuştur. Africom'un internet sitesi için bakınız: http://www.africom.mil. (Erişim 21 Kasım 2011)

[2] Zambiya'da özellikle bakır madenleri ve diğer alanlarda Çin'in 2 milyar dolara yakın yatırımının olduğu bilinmektedir. Bakınız: Peter Wonacott, Nicholas Bariyo,The Wall Street Journal, "In Zambia Election, The Biggest İssue is China" "Zambia Seçimlerinde en büyük mesele Çin", http://online.wsj.com/article/SB10001424053111904194604576582093246107906.html (Erişim 21 Kasım 2011)

[3] İlgili haber için bakınız BBC: http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-15739995 (Erişim 21 Kasım 2011)

[4] Çin Halk Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığının resmi açıklaması için bakınız. http://www.mfa.gov.cn/chn/gxh/tyb/fyrbt/t877838.htm (Erişim 21 Kasım 2011)

[5] Pasifik'te bulunan Vanuatu ile Çin'in son dönemde askeri ilişkilerini geliştirdiği görülmektedir. Çin donanması ülkeyi ilk kez ziyaret etmiş bunun yanında Vanuatu ile askeri yardım anlaşması imzalanmıştır. Bakınız: Len Garae, Vanuatu Post, "Vt 100m military aid to Vanuatu" "Vanuatu'ya 100 milyon Vt değerinde askeri yardım", Xin Hua Haber Ajansı, "Chinese Navy Ships Makes First Visit To Vanuatu" "Çin Donanması Gemileri Vanuatu'yu ilk kez ziyaret etti"http://www.dailypost.vu/content/vt100-m-military-aid-vanuatu, http://www.china.org.cn/world/2010-08/27/content_20808896.htm, (Erişim 21 Kasım 2011)

[6] ABD Dışişleri Bakanı Hllary Clinton Foreign Policy dergisine verdiği mülakatta bu konunun altını çizmektedir. "The future of politics will be decided in Asia, not Afghanistan or Iraq, and the United States will be right at the center of the action." "Politikanın geleceğine Afganistan veya Irak'ta değil Asya'da karar verilecektir ve Amerika Birleşik Devletleri bunun merkezinde olacaktır." Bakınız: http://secretaryclinton.wordpress.com/ (Erişim 21 Kasım 2011)

[7] Çin son dönemde ordusunun modernizasyonu konusunda önemli adımlar atmaktadır. Bakınız: Fidan, Giray "Çin'in Hayalet Uçağı Jian-20" http://21yyte.org/tr/yazi6055-Cinin_Hayalet_Ucagi_Jian_20.html, Fidan, GirayÇin'in Uçak Gemisi Shi Lang (Varyag)" http://21yyte.org/tr/yazi6227-Cinin_Ucak_Gemisi_Shi_Lang_(Varyag).html. (Erişim 21 Kasım 2011)

[8] Çin'in ABD'ye yönelik stratejisi için bakınız: Fidan Giray, "Çin'in ABD Strateijisi: Yeni Bir Soğuk Savaşa Doğru", 21. Yüzyıl Dergisi, s. 49-57.

 

 

Giray Fidan

 06.04.1980 Ankara Doğumlu

Eğitim:

İlkokul ve Ortaokul eğitimini Özel Yükseliş Kolejinde, Lise eğitimini Gazi Anadolu Lisesi ve Mustafa Kemal Lisesinde tamamlamıştır. 1998-2000 yılları arasında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Klasik Arkeoloji Bölümünde eğitim görmüştür. 2001 – 2005 yılları arasında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Sinoloji Ana Bilim dalında ve 2002 – 2003 yılları arasında Beijing Language and Culture University (北京语言文化大学) lisans eğitimini tamamlamıştır. 2005 – 2007 yılları arasında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Sinoloji Ana Bilim Dalında yüksek lisans eğitimini “Qin Devrimleri: Qin Shi Huang Dönemi Çin’de yapılan Devrimler ” konulu teziyle tamamlamıştır. 2007 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Sinoloji anabilim dalında doktora eğitimine başlamış; 2007 – 2008 tarihleri arasında Milli Eğitim Bakanlığı bursuyla Min Zu University of China (中央民族大学) Tibetoloji bölümünde araştırma yapmış ve Tibetçe eğitimi almıştır. Doktora çalışmasını 2010 yılında “Çin Kaynaklarına Göre 16. Yüzyılda Osmanlı – Çin İlişkileri ve Çin’de Osmanlı Ateşli Silahları” konulu teziyle tamamlamıştır.

 

Yabancı Diller:

Çince

İngilizce

Tibetçe

 

Yayınlar:

Kitaplar:

Kanuni Devrinde Çin’de Osmanlı Tüfeği ve Osmanlılar, Yeditepe Yayınevi, 2011, İstanbul.

Çin Dili ve Çince Dilbilgisi, Efil Yayınevi, 2011, Ankara.

Makaleler:

Giray Fidan,"Ming Tarih Kayıtlarına Göre 16. Yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu-Ming Çin'i İlişkileri", Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 30, Güz 2011, ss. 276-287.

Giray Fidan, "Tibet ve Türk Geleneklerinde Bozkurt Sembolü", Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi (ICANAS) konferansı dâhilinde "38. ICANAS Doğubilim Çalışmaları" bildiri kitapçığında s. 151-155, Ankara, 2009.

Giray Fidan, “Ulus Devlet Olma Yolunda Bir Medeniyet: Çin”, 21. Yüzyıl Dergisi, Nisan 2011, Sayı 28, ss. 55-59.

Giray Fidan, “Türk Çin İlişkilerinde 40 Yıl”, 21. Yüzyıl Dergisi, Ocak 2011, Sayı 25, ss. 91-97.

Giray Fidan, “Çin – Arap Dünyası İlişkileri: Eski Köye Yeni Adet”, 21. Yüzyıl Dergisi, Mart 2011, Sayı 27, ss. 53-59.

Giray Fidan, “Irak’ın Yeniden Yapılanmasında Çin’in Politikaları”, 21. Yüzyıl Dergisi, Ağustos 2010, Sayı 20, ss. 69-74.

Giray Fidan, “Pekin’in Yüksek Rakımlı Sorunu: Tibet” 21. Yüzyıl Dergisi, Eylül 2010, Sayı 21, ss. 79-86.

Giray Fidan, “Çin Halk Cumhuriyeti Japonya İlişkileri: İşbirliği Yapan Devletler Düşman Halklar”, 21. Yüzyıl Dergisi, Ekim 2010, Sayı 22, ss. 29-34.

Giray Fidan, “21. Yüzyılda Çin: Büyük gücün büyük sorunları” 21. Yüzyıl Dergisi, Kasım 2010, Sayı 23, ss. 45-50.

Giray Fidan, “Türk Silahlı Kuvvetleri Çin Halk Kurtuluş Ordusu İlişkileri”, 21. Yüzyıl Dergisi, Aralık 2010, Sayı 24, ss. 17-23.

Giray Fidan, “Japonya’da Nükleer Felaket”, 21. Yüzyıl Dergisi, Mayıs 2011, Sayı 29, ss. 63-67.

Giray Fidan, “Pakistan: Çin’in İsrail’i” 21. Yüzyıl Dergisi, Haziran 2011, Sayı 30, ss. 17-23.

Giray Fidan, “Çin’in Orta Asya Enerji Politikası” 21. Yüzyıl Dergisi, Temmuz 2011, Sayı 31, ss. 23-29.

Giray Fidan, “Çin’in ABD Stratejisi: Yeni Bir Soğuk Savaşa Doğru” 21. Yüzyıl Dergisi, Ağustos 2011, Sayı 32, ss. 49-57.

Giray Fidan, “Ejderha Kara Kıta’da: Çin’in Afrika Ajandası” 21. Yüzyıl Dergisi, Eylül 2011, Sayı 33, ss. 83-90.

         2010 yılından itibaren Bozok Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Yabancı Diller Bölümünde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır.

ÜYE GİRİŞİ

Şifremi unuttum
  1. SON MAKALELER
  2. ÇOK OKUNANLAR

Cahit Armağan Dilek   - 19-11-2019

Türkiye'ye Çifte Kuşatma

Türkiye'de, iktidarın kurumsal karar sürecini terk edip tek adamın kararlarına dayanan iç ve dış politikaları içeride iç cepheyi dağıttığı gibi dış politikada da ülkeyi açmazlara sürüklediğini görüyoruz.